Kurumsal Kültür

Kurum kimliğinin etkileşim içerisinde olduğu alanlardan birisi de, kurum kültürüdür. Bu konuda ilgili kaynaklara bakarsanız, son yıllarda kurum kültürü konusunda birçok araştırma yapıldığını görebilirsiniz.

Kurum kültürü, kurum içinde bireylerin nasıl davranması, birbirlerini nasıl etkilemeleri gerektiğini biçimlendiren, işlerin nasıl yapıldığını gösteren ortak paylaşılan inançlar, tutumlar, tahminler ve beklentiler modelidir. Diğer bir anlatımla, kurum tarafından benimsenen temel değerlerdir. Uygun kurumsal kültür olmadan, hiçbir iş stratejisinin ya da programının başarıya ulaşacağını düşünmek mümkün değildir. En pahalı ve şık tasarımlı bina bile, kirişler ve betonlardan oluşan sağlam bir altyapı olmaksızın ayakta duramaz. Kurumsal kültür, işte bu toplumsal mimarinin temelidir.

“Kurumsal kültür nedir?” sorusuna verilen yanıtlar şöyledir : “Ofisimdeki herkes birbiriyle iyi geçinir.” “Düzenlediğimiz her toplantıda rakiplerimize nasıl saldırabileceğimizin yollarını ararız.”

“Profesyonel çalışanlar, öğle yemeklerini yerken zaman açısından rahattırlar ama diğer personel zaman kısıtlamasına titizlikle uymak zorundadır.” “Bir ameliyat geçirmem işyerimden kimsenin umurunda bile olmadı.” “Düzenli aralıklarla yönetimin hoşuna gitmeyen bir kişi ortamdan kayboluyor.” Bu yanıtların hepsine kurumsal kültürün tanımları, hatta kuruluşun kurumsal kültürlerinin yarattığı sonuçlar diyebiliriz. Teknik açıdan kültür, kuruluşun genel değer yargılarının, sembollerinin, davranışlarının ve varsayımlarının bir arada olmasıdır. Kısacası kültür, ‘işlerin nasıl yürüdüğünün’ bir göstergesidir.

Her çalışan, içgüdüsel olarak kültürün ne olduğunu bilir. Kurumsal kültür, bir kuruluşun, bölümün, takımın ortak değerleri, sembolleri, inanışları ve davranışlarıdır. Kültür, işyerinde herhangi bir konu üzerinde çalışırken ya da bir fabrikada bir ürün üretirken ortak bir yol izlenmesine olanak tanıyan ortak bir düşünce biçimi gerektirir. Genelde paylaşılan bu varsayımlar, inançlar ve değerler, sözel değil üstü kapalıdır. Fakat bu sessizlik içinde bile kazanan kuruluş ile kaybeden kuruluş arasındaki farkın belirleyicisi olabilirler. Bu duruma bireyler açısından bakıldığında, bireyde aynı durum, bağlılık ya da sevgisizlik olarak ortaya çıkar. Kısacası, bir işyerinde olmanın verdiği haz, diğer bir iş yerinde angarya olarak görülebilir.

Kültür, bu yönler doğrultusunda incelediğinde, süreklilik ile ilgili bir olgudur. Bir kuruluş, işlevsel bir ürün tasarlayabilir, bu ürünü mükemmel bir biçimde geliştirebilir, hızla pazara sunabilir ve en etkili ve yaratıcı biçimde pazarlayabilir. Ancak bunu her yıl düzenli bir biçimde sürdürmek, kuruluşun bir kültür sorunudur. Araştırmacılar, bu doğrultuda, büyük kuruluşların kurumsal kültür özelliklerini saptamaya çalışırlar. İşte bu noktada, kurum kültüründe çalışanların önemi ortaya çıkar. Kurumlar artık, toplam kalite çerçevesinde verimliliği yakalayabilmek, iyi çalışanı kuruma çekebilmek, olumlu bir imaj oluşturabilmek, çalışanlarla etkili iletişim kurabilmek ve yönetime katılımı sağlamak için özel bir çaba harcar.

Çalışanlar hizmet verdikleri kuruluştan maddi (ücret) beklentiler kadar, manevi (saygı, statü, iş doyumu, eşitlik, takdir vb. ) beklentiler içindedir. Kuşkusuz müthiş bir rekabetin yaşandığı ortamda, müşteri memnuniyeti, öncelikle çalışanın memnuniyetine, tatminine bağlıdır. Çünkü işyerinde mutlu olamayan bir çalışanın müşterileri memnun etmesi mümkün değildir.

Gelin, şimdi buraya kadar anlattıklarımızı biraz daha netleştirelim. Kurum kültürü, kurumdaki bireylerin kişisel davranışlarını belirleyen ve kurumsal davranışlarını yönlendiren temel değerleri, kurum üzerine anlatılan öyküleri, törenleri ve kullandığı dilden, ofis dekorasyonuna ve personeli arasındaki geçerli olan giysi modeline kadar görülen birçok öğe üzerinde etkisini gösterir. Kurumun temel değerleri, lider ve kahramanları, öykü ve efsaneleri, tören ve sembolleri örgütün başarısı ve tüm performansı için önemli bir rol üstlenir. Amerika’da yapılan çalışmalar, bu öğelerin yalnızca çalışanların tutum ve davranışları üzerinde değil, aynı zamanda uzun dönemde kurumun başarısında da önemli bir yere sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu özellikler ile bir kurumun diğerlerinden farklı olduğu açıkça görülebilir.

Kurum kültürünün kurum kimliğine göre biçimlendiğini, diğer bir anlatımla, kurum kültürünün, kurum kimliğinin bir sonucu olduğu söylenebilir. Kurum kültürünün değer ve norm sistemi, kurum kimliği için bir temel oluşturur. Öyle ki, kurum nasıl bir kimlik iletmek istiyorsa o kimliğe uygun bir kültür geliştirmelidir. Kurum iyi bir imaja, iyi bir kimliğe sahipse, orada olumlu bir kurum kültürün varlığından söz edilebilir. Aksi durumda, katı, bürokratik kültürün etkin olduğu kuruluşun kurum kimliği ve imajı da kötüdür.

Kurum kültürünün kendiliğinden oluşması ya da bu kültürün oluşumuna el atmanın gerekliliğini tartışınız.

Kurum Kültürü Sembolleri

Kurum kültürünü oluşturan çeşitli semboller vardır. Kuşkusuz bu semboller kurum içerisinde oldukça önemli bir etkiye sahiptir. Bu etkiler şöyle sıralanabilir:
– Davranış için güvenlik oluşturulması,
– Birbirine ait olma duygusunun ve genel bütünleşmenin geliştirilmesi,
– ‘Biz’ duygusunun desteklenmesi,
– Temel değerlerin güçlendirilmesi ve onaylanması,
– Bir aidiyet duygusunun oluşturulması,
– Kurum içerisinde güçlü bir beraberliğin oluşturulması,
– Kurum içerisinde kişiler arasındaki mesafenin en aza indirilmesi,
– Çalışanların daha hızlı entegrasyonu,
– Ortaklık oluşturulması,
– Duygusal bütünleşmenin desteklenmesi,
– Gelişim sürecinin açıklanması için bir mekanizma olması,
– Kültür ile ilgilenmek ve onu değiştirmek için hareket noktaları olması.

Kurumda çalışanlar, kurum kültürünü, değerleri, normları bir iletişim aracı sayılabilecek kurum kültürü sembolleri aracılığıyla öğrenir. Kurum kültürü sembolleri Şekil 2.1′de göreceğiniz gibi dört gruba ayrılır.

Aksiyon/Hareket Sembolleri

Aksiyon/hareket sembolleri, çalışanlar arasında bir ortaklık oluşturmada ve bir gruba katılımında etkilidir. Bu grup altında dört öğe bulunur.

Dil. İletişim ve anlaşma aracı olan dil, aynı zamanda kültürün temel öğesidir. Kurumda kullanılan yazılı ve sözlü dil içinde yer alan argo sözcükler, deyimler, şakalar, mecazlar, benzetmeler, sloganlar, selamlaşmalarda bu gruba ilişkindir. Öte yandan, kurumların kullandığı dil, kurumların faaliyet alanlarına göre değişir. Çalışanlar kurumda kullanılan dili benimsediklerinde (kısaltmalar, argo konuşmalar vb), kendilerini o kurumun bir parçası olarak görür.

Ritüeller ve Seremoniler. Kurumda sembolik değeri olan, geleneksel olarak biçimlenen ve planlanan davranışlardır (Yıldönümü, kep-cüppe giyme, kurum toplantıları vb).

Sembolik Davranışlar. Bir kurumda doğrudan işe ve işbirliğine yönelik olarak çalışanların oryantasyonu için işaretler koymak bu grup içinde yer alır. (Kurum gazetesinde kurum içi olayların açıklanması, ad kartların taşınması ve ilk ad ile seslenilmesi vb. )

Ortaklık Oluşturan Davranışlar. Ön planda olan çalışanlar arasında bir ortaklık ve aidiyet duygusunun desteklenmesi, güçlendirilmesini ve tüm çalışanların bütünleşmesini sağlar (Kurumsal geziler, ödüller, hoşgeldin partileri vb).

Stil/Tarz Sembolleri

Stil/Tarz Sembolleri, kurum içi ve dışına yönelik, kuruma ilişkin önemli karakter özelliklerini daha belirgin bir biçimde vurgular. Semboller aracılığıyla hedef kitlede, kurumun çağrıştırılması, hatırlanması ve sonuç olarak olumlu bir imaj yaratılması amaçlanır. Stil/tarz sembollerinin, kurumsal dizayn, bina ve bina çevresi, iç düzenleme, çalışma yerinin düzenlenmesi, donanım, giysi yönetmeliği biçiminde ortaya çıktığı görülür.

İlgi Sembolleri

İlgi sembolleri, tüm sembolleri sürekli olarak biçimlendirirken davranışlar için bazı ipuçları verir. İlgi sembolleri öncüler, ürünler ve projeler olarak iki grupta toplanır.

Öncüler, bir kurumda kendilerine özel bir değer verilen kişiler (kurucular, öncü kişiler, yönetim kurulu başkanı, tüm yönetici güçler vb) olarak tanımlanır. Öte yandan ürünler ve projeler, çoğu kez çalışanların biçimlendirdiği sembollerdir. Başarılı ürünlerin, yeniliklerin ve projelerin, çalışanların kurum ile bütünleşmelerinde etkisi olur.

Tarihsel Semboller

Kurum kültürünün oluşumunda, kurum tarihi ve geçmişte yaşanan olaylar çok önemli bir rol oynar. Kurumla ilgili anlatılan efsaneler, öyküler, anılar, başarılar, kurum üyeleri, özellikle kuruma yeni giren bireyler için kurumsal değerlerin öğrenilmesi yönünden önem taşır.

Yukarıda sözünü edilen kurum sembollerinin, kurum içerisinde, çalışanlar arasında önemli bir iletişim aracı olduğu ve kurum kültürünün yerleştirilmesindeki etkisi asla gözardı edilemez. Kurumda çalışanlar, kurumlarını bu kurumsal semboller aracılığı ile tanıyarak benimser. Açıkladığımız bu semboller çalışanları kurum ile bütünleştirerek onları motive eder. Buraya kadar açıklanan kurumsal dizayn ve kurum kültürü ile karıştırılan, bunların yerine kullanılan, aslında bu kavramlarla etkileşim içerisinde olan diğer bir kavram kurumsal imaj’dır. Şimdi kurumsal imaj kavramını inceleyelim.