Konuşma İçin Başlık Seçmek

Konuşma hazırlarken ve yaparken öncelikle bir başlık belirlemek, bu konuşmanın etkisi ve ilgi çekiciliği bakımından önem taşıyan bir başlangıçtır. Genel olarak gündelik hayatta başlık seçmek pek problem oluşturmaz. Konuşma başlığı daha çok durum, izleyici ve konuşmacının yeterlilikleri yoluyla belirlenir. Diğer taraftan konuşmacı, seyirci için olduğu kadar kendisi için de, yapacağı konuşmayı bir öğrenme deneyimi şeklinde yapmaya başka deyişle konuşma yaparken o da belli şeyleri tartışarak çözmeye veya deneyim kazanmaya yönelik bir konuşma yapmaya karar verebilir. Bunun dışında özellikle ikna edici konuşmalarda konu, sahip olunan, değiştirilmek veya oluşturulmak istenen tutum ve inançlardan da seçilebilir. Bu durumda da içeriğe uygun başlığın belirlenmesi, dinleyenlere konu hakkında ilk izlenimin doğru verilmesi bakımından önemlidir.

Genel Amacı Belirleme

Başlık seçilirken ya da seçilmeden önce bir genel amacın da belirlenmesi gerekir. Çoğunlukla bu durumda birbiriyle örtüşen iki kategori söz konusudur. Bunlar bilgilendirme ve ikna etmedir. Eğlendirme için konuşma da bir başka kategori olarak değerlendirilebilir.

Genel amaç bilgilendirmek olduğunda çoğunlukla bir öğretici gibi davranmak gerekecektir. Amaç bilgi aktarmak olacağına göre bu, açık, doğru ve ilginç bir biçimde yapılmalı ve gerekli destekleyiciler de kullanılarak akılda kalıcılık sağlanmalıdır. Eğer genel amaç ikna etmekse bu durumda konuşmacı bir avukat, reklamcı ya da militan tarzı benimsenmelidir. İkna amacında, bir neden belirleme amacıyla bilgi vermenin ötesine geçilmesi gerekir. Unutulmamalıdır ki, ikna edici iletişimde, gündelik iletişimden farklı olarak kaynak alıcıda istendik değişiklikler ortaya çıkarma amacındadır. Buna bağlı olarak, iknada yapılmak istenen, tutum ve hareketlerin değiştirilmesi, pekiştirilmesi ya da yeni tutumların oluşturulması ve yapılandırılması olarak karşımıza çıkmaktadır.

Özel Amacı Belirleme

Başlık ve genel amaç belirlendikten sonra, etkili bir konuşma yapmak ve amacına ulaşabilmek için konuşmacı seçimini daraltmalı ve özel amacını belirlemelidir. Özel amaç başlığın bir boyutunda odaklanmalıdır. Öyle ki gerektiğinde özel amaç tek bir cümleyle ifade edilebilmelidir. Bu da konuşmacının konuşmasıyla neyi başarmayı umduğunu göstermelidir.

Özel amaç belirleme başarılı bir konuşma gerçekleştirmenin en önemli ilk basamağı olarak değerlendirilebilir. Özel amaç belirlemede aşağıdaki genel ilkelere uymak gerekir:
– Amaç cümlesini geniş zamanda ve açıklamalı olarak yazmalı; parça halde bırakmamalıdır.
– Amacı bir soru halinde değil cümle halinde açıklamalıdır.
– Amaç cümlesinde sayısal anlatımlardan kaçınmalıdır.
– Amaç cümlesi tek bir bağımsız cümle ile sınırlı tutulmalıdır.
– Amacın çok genel kalmamasına dikkat etmelidir.

Bazı konu ve durumlarda özel amaca başlığın saptanmasından hemen sonra kolaylıkla ulaşılabilir. Bazen de konuyla ilgili bir miktar araştırma yapmak gerekebilir. Bu, kuşkusuz konuşmacının başlığa ne kadar aşina olduğuna bağlıdır. Aslında özel amaç belirlerken konuşmacı kendisine belli bazı sorular sormalı, alacağı cevaplara göre özel amaç saptanmasının kolaylaşacağını unutmamalıdır.

 

Özel amaç belirlemedeki genel ilkeleri sıralayabilir misiniz?

Bu sorular şunlardır:
– Amacım görevle örtüşüyor mu?
– Verilen zamanda amacıma ulaşabilir miyim?
– Amaç, izleyicilerim için uygun mu?
– Amacım izleyicilerim için çok hafif ve saçma mı?
– Amaç, izleyicilerim için çok teknik mi?

Sorulara dikkatle bakıldığında bir başka konunun daha iyi bilinmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu da, daha sonra ayrıntılı olarak ele alınacağı gibi, konuşmacının dinleyicilerinin özelliklerini bilmesi ve çözümlemesidir. Bu yapılmadığında yapılacak diğer işler doğru bir biçimde yapılandırılamaz.

Ana Fikrin Deyimleştirilmesi

Özel amaç konuşma ile ulaşılması umulan amaçtır. Oysa ana fikir konuşmacının söylemeyi düşündüğü değerli bir ifadedir. Ana fikre bazen tez cümlesi, konu cümlesi veya en büyük düşünce de denebilir. Adına ne denirse densin, ana fikir çoğunlukla basit ve açıklayıcı bir cümle halinde özel amaç cümlesini açıklamak ve keskinleştirmek için kullanılır. Aslında ana fikir cümlesi konuşma yapıldıktan sonra konuşmacının, izleyicinin aklında kalmasını istediği özet cümledir biçiminde tanımlanabilir. Bu konuda buraya kadar anlatılanları şu örnekte somutlaştırmak mümkündür:

Başlık: Galatasaray Futbol Takımı
Genel amaç: Bilgilendirmek
Özel amaç: İzleyiciyi futbol takımının her hafta bir sonraki maça nasıl hazırlandığı konusunda bilgilendirmek.
Ana fikir: Her hafta yapılan maçlara hazırlanmak, hemen bir önceki maç biter bitmez başlayan beş büyük aşamayı kapsar.