Sigortacılık ve Sigortacılığın İşlevleri

Sigorta, bir zararı doğuran veya meydana getiren bir olayın, risk sonuçlarının, sigorta işletmelerince üstlenilmesi anlamındadır. Diğer bir ifadeyle sigorta, kanun ve sözleşme dahilinde tesadüfi olarak meydana gelen ve para ile ölçülebilen bir riskin, aynı derecede tehdidi altında bulunan çok sayıda benzer ünitelerin, hasar olayını, birlikte karşılamak amacıyla oluşturulan organizasyondur. Buradan anlaşılacağı gibi sigortanın ilk amacı, belirli bir prim karşılığında insanlara ve işletmelere, benzer risklere maruz kalmalarında, sigorta poliçesinde belirtilen koşullarda ve sürede mali koruma sağlamaktır.

Sigorta, gerçekleşme olasılığı aynı olan aynı tür risklere karşı koruma sağlamayı amaçlar. İnsanlar ve işletmeler, sigorta sisteminde üzerinde taşıdıkları riskleri sigorta işletmelerine devreder. Daha açık ifade etmek gerekirse, sigorta sistemi içinde, aynı risklere maruz kalanlardan alınan primler bir havuzda toplanır ve zarara uğrayanların kayıpları bu havuzdan karşılanır. Buradan sigortanın insanların ve işletmelerin ekonomik çıkarlarını koruduğu anlaşılmaktadır.

Riskleri sigorta eden kuruluşlara sigortacı, sigorta edilene ise sigortalı adı verilir. Sigorta işletmesi, sigortalıdan, ileride gerçekleşmesi beklenen riskleri ve diğer gelirleri karşılamak amacıyla sigorta primi adı verilen bir tutarı taksitler halinde veya peşin olarak tahsil eder. Riskin gerçekleşmesi halinde sigortalıya, sözleşmede belirtilen sigorta tazminatı ödenir.

Özel sigorta işletmelerinin hayat ve hayat dışı branşlara ilişkin riskleri tek başlarına karşılamaları olanaksızdır. İşletmeler aldıkları riskleri başka işletmelerle paylaşmak zorunda kalmaktadırlar. Bu noktada reasürans, koasürans ve restrosesyon işlemleri ortaya çıkmaktadır.

Sigortacı, reasürans işletmesi ile yaptığı sözleşmeye kendi yapmış olduğu sigorta sözleşmelerinin sonuçlarına karşı, reasürans işlemleri aracılığı ile korunur. Daha açıkça belirtmek gerekirse, sigortacı üzerine aldığı risklerin bir kısmını veya tamamını, belirli bir prim karşılığı, başka bir sigorta işletmesine devreder.

Reasürans işlemleri üç şekilde yapılabilir:

– Riskleri üzerine alan bir sigorta işletmesi, üzerine aldığı riskleri diğer bir sigorta işletmesine devredebilir.
– Sigorta işletmeleri riskleri ortaklaşa olarak paylaşmak amacıyla bir topluluk oluşturabilirler ve işletmelerin üzerine aldıkları riskler, bu topluluğa sigorta ettirilir.
– Sigorta işletmeleri üstlerine aldıkları riskleri, sadece reasürans işiyle uğraşan reasürans işletmelerine devredebilirler. Sigorta işletmesi üzerine aldığı riskin bir kısmını devretmeyip, kendinde tutar ve önceden belirlenen bu kısma konservasyon denir. Riski devreden işletmeye de sedan işletme adı verilir.

Koasüransta genel olarak büyük bir risk, çeşitli sigorta işletmelerince eşit koşullarda paylaşılmaktadır. Fakat reasüransın aksine, koasüransa giren bir sigorta işletmesi koasüransa dahil olan diğer sigorta işletmeleriyle ayrı ayrı muhatap olmaktadır. Koasürans işlemleri bir işletmenin öncülüğü ile yapılır ve öncülük yapan işletmeye jeran işletme adı verilir.

Reasürans işletmesi kendi üzerine aldığı riskleri, başka bir reasüröre devredebilir. Yapılan bu işleme restrosesyon adı verilir. Restrosesyon işlemi, reasürörler arasında gerçekleşir ve reasürörler arasındaki anlaşmalar çoğu kez kot-par (nisbi iştirak reasüransı) biçiminde olur. Restrosesyona, ikinci derecede reasürans da denilmektedir.

Sigortacılığın işlevlerini makro ve mikro işlevler olmak üzere iki ana gruba ayırarak incelemek mümkündür.

Makro İşlevleri;
– Ekonomide bir tasarruf kaynağı yaratır,
– Sosyal ve ekonomik çöküntü ve kayıpların önlenmesine yardımcı olur,
– Sosyal refah düzeyinin yükselmesine katkı sağlar,
– Uluslararası ekonomik ilişkiler ile ticaretin gelişmesine katkı sağlar,
– Devlete bir vergi kaynağı oluşturur,
– Ekonomi içerisinde bir sektör olarak önemli bir yer tutar.

Mikro işlevleri;
– Bir dayanışma organizasyonu oluşturur,
– Girişimcilerin kararlarını olumlu yönde etkiler,
– Girişimcilerin daha ucuz fiyattan yatırım sermayesi bulmalarını sağlar,
– Sigorta güvencesi, girişimciye kredi olanakları sağlar,
– Girişimciler sigorta sayesinde riskler için elinde fon tutmayarak, bu fonları yatırıma dönüştürebilir.