Perakende Okulum Mağazacılığı Uzmanından Öğrenin
İşletmelerin kuruluşunun bir düzen içinde gerçekleştirilmesinin önemini açıklamak.
Bir işletmenin kurulması, belli bir alana belli bir yatırımın yapılması demektir. Yapılacak yatırımın verimliliği, kârlılığı bu konudaki kararların tutarlılığına bağlıdır. Küçük ve orta boyuttaki işletmelerde, büyük ölçekli işletmelere göre kuruluş çalışmaları daha rahat yürütülür. Bunların kuruluşunda, girişimcinin deneyimi, sezgisi, kestirimi, girişkenliği ön planda gelir. Çok fazla ayrıntıya inmeyen araştırmalarla, bu işletmelerin kurulması ve başarıya ulaşması söz konusu olabilir. Ancak, büyük işletmelerde kuruluş çalışmalarının çok ayrıntılı inceleme ve araştırmalara dayanması gerekir.
Kuruluş Karar Süreci
Kuruluş kararı sürecini ve süreç içinde yer alan aşamaları açıklamak.
İşletmelerin kuruluşunda yatırım kararı ile ilgili aşamalar, genelde aşağıdaki gibi ele alınır:
– Yatırım düşüncesi
– Yapılabilirlik (Fizibilite) araştırmaları
– Yapılabilirlik projesi (ön proje)
– Değerlendirme ve yatırım kararı
– Kesin proje
– Projenin uygulanması
– Üretime geçiş aşaması
Yatırım Düşüncesi
Bir işletme kurulmadan önce, en başta belli bir alanda, belli bir çapta üretim yapma düşüncesinin girişimcilerin kafasında oluşması gerekir. Pazarda istemin artması, işletmenin büyüme eğilimi, maliyetleri düşürme çabası, yeni bir mala geçiş, teknolojik yenileme gibi etkenler de, yeni bir yatırım düşüncesinin oluşmasını sağlayabilir. Ülkenin ekonomik yapısı, pazar durumu, rekabet durumu, dışsatım ve dışalım olanakları, teknoloji, doğal kaynaklar gibi etkenler, bu düşüncenin belli biçimlerle oluşmasını etkileyecektir.
Yapılabilirlik (Fizibilite) Araştırmaları
Kesin yatırım kararı alınmadan önce, girişimcinin yapmayı düşündüğü üretim ve sermaye yatırımı ile ilgili olarak ekonomik, teknolojik ve finansal sorunlarla, kuruluş yeri sorunlarını çözmek için -ayrıntılı ve kesin araştırmalara girişmeksizin- gerekli bütün bilgilerin sistemli bir şekilde elde edilmesini yapılabilirlik araştırması, bunların bir metin içinde toplanmasını yapılabilirlik projesi olarak adlandırıyoruz.
Yapılabilirlik projesinde, çeşitli araştırmalar yapılarak projenin bütünlüğe kavuşması sağlanır. Bu araştırmaları; ekonomik, teknik, finansal, yasal ve örgütsel araştırmalar olmak üzere beş grupta toplayabiliriz: Yapılabilirlik projesi araştırmalarını kısaca ele alalım:
Ekonomik Araştırmalar, kurulacak işletmenin ekonomik açıdan verimli, kârlı ve ussal olup olmadığının araştırılmasıdır. Üretilmesi planlanan mal veya hizmete ilişkin talep ve pazar payının kestirimi yapılır.
Teknik Araştırmalar, teknik araştırmalar işletmelerin seçecekleri teknolojinin belirlenmesinde temel olur. Üretim süreci aşamalarının tanımlanması, üretim teknolojisinin seçimi, makinelerin seçimi ve fabrika içindeki yerleşimi, bakım onarım olanaklarının araştırılması bu çalışmalar kapsamındadır.
Finansal Araştırmalar, kurulacak işletmenin değişmez değer yatırım maliyetleri ile döner sermaye gereksinmesinin belirlenmesi, gelir ve gider kestirimlerinin yapılması, finansman kaynaklarının saptanması, işletme kârlılığının saptanması ve bununla ilgili değerlendirmelerin yapılmasını kapsar.
Yasal Araştırmalar, sermaye gereksinimi, mali sorumluluğu sınırlama, vergilendirmedeki farklılık, kredi sağlama olanakları, kuruluş giderleri, işletme yapısından gelen zorunluluk gibi etkenlerin değerlendirilmesini kapsar.
Örgütsel Araştırmalar, iş analizi, iş bölümü ve uzmanlaşma, yetki ve sorumluluk dağılımı, iletişim kanalları, çalışacak kişilerin belirlenmesi, örgüt şemasının çıkarılması çalışmalarıdır.
Yapılabilirlik Projesi (Ön Proje)
Bir önceki aşama olan yapılabilirlik araştırmalarına dayanarak bir ön proje oluşturulur. Bu proje bir ön inceleme niteliğindedir ve yatırım düşüncesinin gerçekleştirilebilme olasılığını ortaya koymak için kullanılır. Yatırım düşüncesinin incelemeler sonunda yerinde olduğu görülürse, kesin proje hazırlanmasında ön proje verilerinden yararlanılacaktır. Ön proje çalışmaları genelde daha yalın olsa da, kimi durumlarda kesin proje hazırlar gibi çalışma yapma gereği ortaya çıkabilir.
Değerlendirme ve Yatırım Kararı
Ayrıntılı olarak projeye ilişkin tüm bilgileri içeren yapılabilirlik raporu, yatırımın değerlendirilmesine ilişkin önemli bir göstergedir. Bu bilgilerin ışığında yapılacak değerlendirme sonucunda, yatırım kararı verilecek ya da yatırımdan vazgeçilecektir. Bir özel girişimcinin yapacağı yatırıma temel oluşturacak ön projelerin değerlendirilmesinde ana ölçüt, girişimin sağlayacağı kârdır. Bu nedenle işletmeci, işletmeyi kurma kararı verirken kârlılık (rantabilite) oranları üzerinde durur. Kârlılığın hesabı, yalnızca ilk çalışma yılı için yapılmaz. Kârlılık, işletmenin tüm ömrünce elde edeceği net gelir ve amortismanların, işletmenin kurulması için yapılan değişmez giderlerden fazla olması biçiminde düşünülür. Üretim faaliyeti süresince elde olunacak net gelirlerin (amortismanlarla birlikte) bugünkü değerinin bulunarak, işletmeyi kurma giderleriyle karşılaştırılması gerekir. Giderlerden fazla bir gelir elde ediliyorsa, işletmeyi kurmanın kârlı olduğu anlaşılır. Girişimci yönünden kullanılabilecek başka değerlendirme ölçütleri de vardır. Bunlar, borç ödeme yeteneği, döviz etkisi, katma değer ölçütü, sermaye-hasıla oranı, sermaye yoğunluğu, emek verimliliği gibi değerlendirmeleri kapsar.
Kesin Proje
Proje kabul edildikten sonra, kesin proje biçimine dönüştürülür. Bu aşama, projenin somutlaştırılması ve ayrıntılarının belirlenmesini içerir. İşletmenin kapasitesi, büyüklüğü, hukuksal yapısı, yapılacak harcamaların ayrıntısı, alınacak her türlü donanım, bunların teknik özellikleri ve maliyetleri gibi her türlü ayrıntı kesin projede yer alır. Kesin projenin hazırlanmasında en büyük yardımcı, ön proje çalışmalarındaki veri ve sonuçlardır.
Projenin Uygulanması (Yatırım)
Bu aşamada yatırım gerçekleşmektedir. Başka deyişle, projenin gerektirdiği her türlü somut çalışmalar bitirilmekte ve işletmeye geçiş aşaması için hazırlık yapılmaktadır. Arsa alınması, yapım, donanımın kurulması, makine ve araç gerecin satın alınması ve montaj çalışmaları bu aşamada gerçekleşir. Ayrıca, proje ve mühendislik tasarımlarının oluşturulması, görüşme ve sözleşmelerin tamamlanması, eğitim projesinin uygulanmasına ilişkin çalışmalar yatırım aşamasında ele alınır. Projenin planlanan süre içinde tamamlanması ve maliyetlerin hesaplanan düzeyde tutulması temel sorunlardır. Bunun için, işlerin belirli bir zamanlama çizelgesine uygunluğu, harcamaların projeye göre yapılıp yapılmadığının izlenmesi ve denetlenmesi gerekir. Gerektiğinde projede değişiklikler yapılmasına ilişkin değerlendirmeler yapılarak, bu kararın alınmasına dayanak olacak raporların hazırlanması da söz konusu olur. Bu aşamada, çok büyük niceliklerde değişmez giderlere katlanılması gerekir.
Üretime Geçiş
Yatırım projesinin uygulanması aşaması bitirildikten sonra, deneme üretimine geçilmesi son aşamada gerçekleşir. Bu üretim sırasında, planlanan nitelik, nicelik ve maliyetler yönünden malın uygunluğu denetlenir, arada oluşan farklar varsa bunların giderilmesi için çalışmalar yapılır. Bunlardan sonra, planlanan uygun bir çalışma gerçekleştirilerek, kesin üretim aşamasına geçilir. Böylece, yatırım süreci tamamlanmış olur.
Kuruluş kararı almak üzere yapılması gereken araştırmalar, işletmelerin faaliyet konusuna göre değişir mi?
Yapılabilirlik (fizibilite) araştırmaları her işletmenin kuruluşunda geçerlidir, ancak kapsamı ve boyutları işletmenin faaliyet konusuna göre farklılık gösterir. Güzel Holding örnek olayında kuruluşu planlanan işletme, moda sektöründe hazır giyim üretimi gerçekleştirecektir. Planlanan bu yatırım için doğru kararın verilebilmesi yapılabilirlik araştırmalarına bağlıdır. Işıl Güzel kâr öncelikli bir yaklaşımla maliyetler üzerinde durmaktadır. Maliyetler ve kârlılık, hazır giyim pazarının doymuşluk oranına ve talep miktarına bağlıdır. Bu bakımdan öncelikle ekonomik fizibilite yapılarak, pazarın yapısı ortaya konmalıdır. Böylece, ürünü satın alacak hedef kitle ve buna bağlı olarak ürünün özellikleri doğru belirlenecektir. Ekonomik araştırmalardan sonra, diğer fizibilite çalışmaları da tamamlanmalıdır.
