İşletmeye Açılan Pencere: Muhasebe

Bundan önceki ünitelerde; yönetim, pazarlama, üretim gibi işletmecilik işlevlerinin genel özelliklerini açıkladık. Muhasebe ve bundan sonra inceleyeceğimiz finansman işlevlerinin öncekilerden temel farklılığı, parasal içerikli olmalarıdır. Muhasebe, işletmenin gerçekleşen faaliyetlerinin para cinsinden işlenmesi ve ilgililere iletilmesi çabasıdır. Bu tanımda vurgulandığı gibi, muhasebe, kayıt tutma ve bilgi iletişimi olarak iki temel işin görülmesini sağlar.

 

Muhasebeyi tanımlayarak nasıl çalıştığını açıklamak.

Kayıt tutma ve raporlama, her yarışmada tarafların nasıl bir oyun çıkardıklarını ve oyunu hangi tarafın kazandığını bilmek için tarafların elde ettikleri sayıların panoya yazılmasıdır. Bu yazma işi yapılmadığında karşılaşma oyuncular, yöneticiler ve seyirciler tarafından hakkıyla izlenemeyecek; belki de kargaşa yaşanacaktır. Oyun sonunda kaybedilse de kazanılsa da özellikle sonucu herkes bilmek isteyecektir. Aynı şekilde serbest rekabet ortamında işletmeler de birbirleriyle yarış halinde olup, ayakta kalabilmek için daima başarılı olmak zorundadır. Bu bakımdan işletmenin gelişimini ve bunun sonucu olarak da başarısını görebilmek için işletme faaliyetlerinin kaydedilmeleri ve sayısal bilgiler olarak raporlanmaları gerekir. Bu sayede işletme kârlılığının ölçülmesi ile mali durumunun ve üretim maliyetlerinin bilinmesi olanaklı olur. Bu açıdan muhasebe kayıtları ve muhasebe raporları bir işletmede neyin olup bittiğini görmemizi sağlayan pencere görevini görür. Bu nedenle muhasebe işletmenin dili olmaktadır.

 

Muhasebe bilgilerinin nasıl üretilip raporlandığını ifade etmek.

Bilgi kullanıcıları, muhasebenin amacı işletme içi ve işletme dışı bilgi kullanıcılarının gereksinim duydukları bilgileri üretmek ve raporlamaktır. Buna göre bilgi kullanıcıları iki ana grupta toplanabilir: Yöneticiler ve yönetici olmayanlar.

Her işletmenin bir yöneticisi vardır ve karar alma yöneticinin en başta gelen görevidir. Bu bakımdan yöneticiler planlama yapmak ve bitmiş işi ölçmek için bilgiye gereksinme duyarlar. Yapılan işin ölçülmesi, olan ile olması gerekenin karşılaştırılmasını gerektirir. Bu durumda uygun kararı almak ve sonuçlar çıkarmak için yönetici geçmişteki iş hakkında miktar ve finansal yönden bilgi veren muhasebe raporlarına gereksinim duyar. Muhasebe raporları, ayrıca yöneticiye, işletmesinin geleceğine ilişkin tahminlerde bulunmada ve hedefler belirlemede yardımcı olur.

İşletme faaliyetleriyle ilgilenen diğer ana grup, yönetici olmayanlardır. İşletme dışından olan bu gruba ortaklar, ödünç para verenler, müşteriler, satıcılar, çalışanlar ve devlet girer. Bunlar, muhasebe raporlarını işletme ile gelecekteki ilişkilerini ayarlamak için sonuçlar çıkarmada ve kararlar almada kullanır. Bu gruba girenler işletmeye finansal yatırım yapanlar ve finansal yatırım yapmayanlar diye kendi içinde ikiye ayrılabilir.

Finansal yatırım yapanlar, işletmenin sermayesinde hissesi olanlar ile işletmeye ödünç para verenlerdir. Hisse sahibi olanların beklentisi işletmenin kârından pay almak, ellerindeki hisse senetlerinin zaman içinde değer kazanmasını beklemek iken; kredi verenler ve işletmenin çıkardığı tahvilleri satın alanlar, işletme kârlılığının yanında, anapara ile faizlerin ödenmesi bakımından işletmenin finansal durumunu da bilmek isterler. Bu bilgi, ancak işletme dışına yapılan muhasebe raporlarından öğrenilebilir. Yönetici olmayıp yatırım yapmayanlar, işletme ile ya çıkar ya da denetim ilişkisi içindedir. Bir işletmeyle olan çıkar ilişkisi o işletmeden mal veya hizmet satın almayı, ona satış yapmayı ve onun için çalışmayı ifade eder. Müşteriler, kendileri için en elverişli koşullarda, istenilen miktarda ve kalitede, istenilen zamanda alış yapıp yapamayacağını anlamak için muhasebe raporlarını kullanır. Satıcılar, kendisinin vereceği mal veya hizmetleri satıp satamayacağını ve ticari alacağını zamanında, eksiksiz olarak tahsil edip edemeyeceğini bilebilmek için karşı şirketin muhasebe raporlarına gereksinim duyar. Çalışanlar, iş ve ücret güvencesini anlamak için işvereni hakkında bilgi veren muhasebe raporlarından yararlanır.

Bir işletme ile olan denetim ilişkisi devletin vergi alacağının doğruluğunu araştırması ve bağımsız muhasebe uzmanının (Türkiye’de Yeminli Mali Müşavirler’in) , bilginin doğruluk ve güvenilirliğini bilgi kullanıcıları adına araştırması için, işletmenin muhasebe raporları üzerinde yaptığı çalışmalardır.

MUHASEBENİN ÖNEMİ GÜNÜMÜZDE NİÇİN ARTMIŞTIR?

Eskiden işletmeler küçüktü ve devletin vergi baskısı nedeniyle muhasebeye başvurulurdu. Günümüzde ise işletmelerin faaliyetlerinin sonuçlarından geniş bir kitle etkilenmektedir. Çünkü her geçen gün ülkemizde pazara katılan kişi ve işletme sayısı çığ gibi büyümekte ve buna bağlı olarak para ve sermaye piyasaları hızla gelişmektedir. Bu yapı içerisinde alınan ekonomik kararlar ve yapılan büyük harcamalar bilgi gereksinimini ön plana çıkarmaktadır.