Haber Nedir?

Günlük koşuşmalarımıza başlamadan önce birçoğumuz evlerinde televizyonlarını açar ve yeni günde kendilerini nelerin beklediğini, geçmiş günden veya günlerden kalan önemli olayların neler olduğunu takip etmeye çalışır. Sabahları vakti olmayanlar ise günün herhangi bir saatinde; öğlen, akşam veya gece günün olaylarını takip edebileceklerini bilirler. Televizyondan takip etmeyenler ise radyolarından, internetten veya gazetelerden haberleri takip etmeye çalışırlar. Bir yerden bir yere giderken otobüslerde, duraklarda veya benzeri ortamlarda gazetelerini, dergilerini okuyanlara tanık oluruz. Günümüz insanı gün geçtikçe çevresine ilişkin habere daha da çok ilgi duymaktadır. Dünyanın bir başka ucunda olan bir olay aynı anda karşımızda, televizyon ekranında yer alabilmektedir. Oturduğumuz evin bir sokak altında olan bir kazanın fotoğrafını birkaç saat sonra, yeni günle beraber gazetelerde görebilmekteyiz. Haber, alınır-satılır bir araç haline gelmiştir. Geniş kitleler tarafından talep edilmektedir. Dünyadaki gelişmelere paralel olarak ülkemizde de birçok televizyon kanalının gün geçtikçe habere daha da ağırlık vermesi, haber kanallarının açılması ve gazetelerin haber konularına göre sayfalarını arttırması, farklı sayfa düzenlemelerine yer vermeleri de artan talepten kaynaklanmaktadır.

Haber ve Özelliği

Günlük yaşantımız içersinde farkında olduğumuz veya olmadığımız, etrafımızda yer alan veya almayan birçok olay ve durum yer bulmaktadır. Bu olay ve durumlardan bazıları bizim adımıza anlam taşımakta veya dikkatimizi çekmektedir. Dikkatimizi çeken, ilgilenmemizi gerektiren ve sağlayan olayların bizim için belli özellikler taşıdığını söylememiz doğru olacaktır.

Haber açısından anlamlı kılan kimi noktaları şu başlıklar altında toplayabiliriz.
– Günlük hayatta sıra dışı, alışılagelmiş olmayan, genelde alışık olduğumuz durum ve olaylardan farklı
– Haberlerde yer buluşuyla beraber ilginç olan ve zamanlamasının da kendisini farklı kılan
– İnsanlığın ilerleyişindeki veya başarısızlığındaki belli bir noktaya ilişkin önem taşıyan; yakın çevremize, yerel alana bir şey ifade eden
– Belli bir duygusal yanı olan, güldüren veya ağlatan; genel ilgiye hitap eden, etkileyici bulunan
– Bireyler, uluslar, gündemdeki konular arası çatışmalar ve ilgi uyandıran çatışmalar; suçlar, felaketler, karışıklıklar ve ayaklanmalar; politika konuları, dünya çapındaki gelişmeler
– Yenilikler; vergi, enflasyon, yaşam standardı gibi önemli konular
– Öne çıkan, göze çarpan şöhretler, tanınan insanlar; insanların hakkında konuştukları şeyler
– Bir dönemin geçilmesi, eski düzen ve yapıların yıkılması, yeni yaşam biçimleri gibi değişimler

Bu sıralanan özellikler, olaylar veya durumlar haber olarak gazetelerde, televizyonda, radyoda yer alır. Bilmediğimiz ve öğrenmek isteyeceklerimiz haberlerde karşımıza gelmektedir. Özellikle, bir olayın sonuçları ne kadar olumsuzsa haber olma ihtimali de o derece yüksek olacaktır. Bu durum medyada, habercilikte “kötü haber, her zaman iyi haberdir” gibi olarak da tanımlanmaktadır. Örneğin, şiddetin olduğu olaylar akla geldiğinde, bu tür haberlere ilgi duyulmasının sebebi aslında şiddete her gün tanık olmamamızdır. Alışık olmadığımız bir durum olması bize ilgi çekici gelmektedir ve medya da bu yüzden ağırlıkla bu tür olayları, durumları kullanmayı tercih etmektedir. O halde, olayın ele alınmaya değer görülmesiyle beraber olayla ilgili bilgiler toplanmaya başlanır. Çeşitli insanlardan bilgiler alınır, olayla ilgili tartışmalar izlenir, ne olduğu ve ne olacağına ilişkin detaylar toplanır. Artık, ortada olaya ilişkin olarak ne olduğu yoktur. Birinin bir biçim içersinde ne olduğunu, ne olacağını söylemesi vardır. Olayın haber olarak karşımıza çıkışı vardır.

Özellikle, haberlerin birçoğunun hikâyeleştirilmesiyle, drama özelliğini kazanmasıyla hem bir hikâyenin yapısında bulunan çatışmaları, sorunları, çözülmeleri, başlangıçları, sonları ve benzerini barındırdığını görüyoruz, hem de takip edilen olaylarda daha fazla çatışmaların arandığını ve yer verildiğini görüyoruz. Kimi zaman olayın sadece küçük bir bölümünde yer alan olumsuz bir durumun sanki genelinde yer alıyormuş gibi yansıtılmasının nedeni de belirtilen yaklaşıma dayanmaktadır. Oluşturulan haber hikâyesinin çatışmasını oluşturan olumsuz durum haberi okuyan, izleyenin hayatında sürekli karşılaşmadığı, olağandışı bir durum olduğu için de dikkatini çekmektedir. Haberin tanımına farklı birçok etkene yönelik tüm bu açıklamalar olayın haber olmasında “haber değerinin” bulunup bulunmadığı noktasına vardırır.

Haber Değeri

Olayların haber olmasını belirleyen çok sayıda etken bulunmaktadır. Habercilerin ve kurumların değerlerine, beklentilerine, alışkanlıklarına ve önceden varolan diğer mesleki işleyişlerine bağlı yaklaşımları söz konusudur. Söz konusu yaklaşımlar haberin özelliklerinde de yer alan noktalarla birleştiğinde haberin oluşmasında belirleyici olan değerleri ortaya çıkartır.

Haber değerini belirleyen temel noktalar şunlardır:
a. Duygusal bir içeriğe sahip olmak,
b. Dikkat çekicilik ve ilginçlik,
c. Zaman ve mekân bakımından olaya-habere yakınlık,
d. Gariplik, tuhaflık, olumsuzluk gibi durumlar,
e. Anlaşmazlık ve çatışmanın yer alması,
f. Sonuçların tahmin edilemezliği,
g. Önemli ve dikkati çeken sonuçlara varabilme durumu,

Sonuçta, televizyonlarda, gazetelerde ve diğer haber kaynaklarında kamuoyunun karşısında yer alan haber hazırlanmış bir üründür. Haber olarak hazırlanmış ürünün de nasıl olacağını belirleyen farklı ticari, ideolojik ve teknik nedenler vardır. Haber üzerindeki etkilerin bazılarının bilerek yer aldığını görebilmemiz gerekir. Unutmayalım ki, haberi hazırlayıp aktaran televizyonların, gazetelerin nasıl sahipleri varsa yer verdikleri haberlerin de benzer şekilde sahipleri vardır ve nasıl arabalar belli birleştirme hatlarından geçerek üretiliyorlarsa haberler de sosyal, politik, ticari değerlerin etkisi altında üretilirler.