Etik Sorumluluk ve İşletme Kararları

Yöneticilerin verecekleri kararlar, beş nedenle çok karmaşık bir yapı gösterir:

1. Etik kararların sonuçları başkalarını da ilgilendirmektedir. Bu kararlar dalgalar biçiminde yayılarak, işletme dışındakileri de etkiler. Örnek olarak, bir işletme ucuz ancak güvenli olmayan hammadde kullanarak bir mal ürettiğinde, hem çalışanlarını hem de bu malı kullanan müşterilerini etkileyecektir.

2. Etik sorunlara ilişkin alınacak işletme kararları çok çeşitli seçeneklere sahiptir Bu kararlar genelde evet-hayır biçiminde oluşmaz. Örnek olarak, güvenli olmayan ucuz hammadde kullanan girişimcinin bir başka seçeneği de, çok ucuz ve çok güvensiz hammadde kullanmaktır. Başka deyişle, birbirinden çok farklı seçenekler kararın yönünü değiştirir.

3. Etik sorunlara ilişkin işletme kararları çoğunlukla karmaşık sonuçlar doğurur. Her ana işletme kararında, toplumsal çıkarlar ve maliyetler karşılıklı olarak değerlendirilip, gelirler ve harcamalar açısından irdeleme yapmak gerekmektedir.

4. Çoğu işletme kararı belirsiz etik sonuçlar doğurur. Bir kararın gerektirdiği sonuç akılcı görünse de hiç bir zaman tam bir kesinlik taşımaz. Başka bir deyişle, etik risk olmaksızın bir kararın alınması söz konusu değildir.

5. Etik konularındaki çoğu işletme kararı kişisel bir özellik taşır. Bir girişimcinin vereceği kararda, o kararın doğuracağı sonuçları değerlendirmeksizin hareket etmesi söz konusu olamaz. Sonuç işletme çıkarı açısından olumsuza gidecekse, yönetici kararın yönünü değiştirebilir. Girişimciler tümüyle işletme çıkarlarından soyutlanmış kararlar veremezler.

İşletme kararlarına ilişkin bu beş oluşum, girişimcilerin işletme kurarken ve işletirken göz önünde tutması gereken konulardır. Ana kararların her birinde, girişimcilerin elden gelen en çok bilgiyi edinmesi gerekir. Etik sorumluluk için işletmelerde stratejilerin belirlenmesi gerekmektedir. Etik kuraların bir bölümü endüstriyle, bir bölümü de doğrudan işletmeyle ilgili olarak düzenlenir. Bu kurallar pek çok konuyu kapsar.

Örnek olarak, işletme varlıklarının yanlış kullanımı, işletme içi bilgilerin çıkar için kullanımı, defter kayıtlarının yanlış ve sahte olması, tekelci uygulamalar gibi. ABD’de yapılan bir araştırmaya göre, örgütlerin % 72′si etik kuralları yazılı olarak belirlemişlerdir. Başka bir araştırma 300 şirketten 227′sinin etik kurallar belirlediğini göstermiştir. Etik kuralların belirlenmesi konusunda iki sorundan söz edilebilir:

1. Yönetimin, gerçekten yüksek bir etik düzeyi içeren kurallara bağlı olması gerekmekte midir?

2. Şirketler etik kurallara uyumlarını geliştirdiklerinde, kamunun kendilerine karşı olan güvenlerini arttırabilecekler midir?

Her iki sorun da günümüzde çeşitli yönleriyle tartışılmaktadır.