Etik Kavramının Tanımı

Etik kavramını açıklamak.

Etik (ethics) sözcüğü, Yunanca’da gelenek görenek anlamına gelen “êthos” sözcüğünden gelir. Bu sözcüğün kökeni, var olmanın temel niteliğini belirleyen bireysel ahlak ve davranışsal alışkanlıklar anlamına gelen “swêdhêthos” olarak belirlenmektedir.

Yunan filozofları Socrates (İ. Ö. 469-399) , Plato (İ. Ö. 427-347) ve Aristotale (İ. Ö. 384-322) , günümüzdeki etik kavramlara temel olan yazılar yazmışlardır. Öte yandan, Judaism (İ. Ö. 1800) ve Hindiusm (İ. Ö. 1500) kaynaklarında da çok önceleri ahlaksal kavramlar ve yasalar yer almıştır. Günümüz işletmelerinde etik büyük bir önem kazanmaktadır. Sürekli olarak karşımıza çıkan işletme odaklı rüşvet, yolsuzluk, dolandırıcılık, yetkilerin kötüye kullanımı, ahlak dışı davranışlar, kamunun duyarlı olduğu başlıca konular arasındadır.

Kültür ve etik kavramları belli ölçüde birbirleriyle bağlantılıdır. Etik, insanlar için neyin doğru ve iyi olduğunun ortaya konmasıdır ve işletme etiği insancıl değerlerin ışığında işletme işlevlerinin doğru olarak yerine getirilmesi çabasıdır. Etik, genel moral değerlerin ve kişilerin birbiriyle ilişkilerinde, bu moral değerler içinden benimsedikleri özel değerlerin incelenmesidir. Geniş anlamda etik, herhangi bir eylemin kabul edilebilir biçimde gerçekleştirilmesini sağlayan temel kurallar ya da değişkenlerdir. Etik neyin iyi ya da yanlış olduğunu ortaya koyan davranışsal kurallar topluluğu, ilkeler topluluğudur. Ayrıca etik, ahlaki görev ve sorumlulukları da içerir. Bu kavramı bütün içeriği ile tanımlamak zordur.

Etik kavramının tanımında toplumun belli bir döneminde üzerinde uzlaşılan ilkeler, durağan bir biçimde ele alınır. Oysa, toplum devingen ve sürekli değişen bir özellik göstermektedir. Bu nedenle, kavram üzerinde tam bir uzlaşmaya ulaşılması güçleşmektedir. Kavram üzerinde uzlaşamamanın çeşitli nedenlerini şöyle özetleyebiliriz:

1. İşletmeler içeriden ve dışarıdan çeşitli çıkar kümelerinin etkisi altındadır. Örnek olarak pay sahipleri, tüketiciler, toplum, çalışanlar, devlet, sendikalar, özel çıkar kümeleri işletmeleri çeşitli biçimlerde etkiler.

2. Toplum büyük bir hızla değişmektedir. Değerler, anlayışlar ve toplumsal normlar son yıllarda hızlı bir evrim geçirmiştir. Türkçe’de etik kavramı, tek bir sözcükle tam anlamıyla karşılanamamaktadır. Ahlak, dürüstlük gibi kavramlar etik kavramının içindedir. Etik kavramını törel kurallar olarak da belirtebiliriz.

 

Konunun başlangıcında verdiğimiz örnek olayda genel anlamda etik kavramı ile işletme etiği kavramını vurgulayan birçok konu bulunmaktadır. Acaba girişimci ne yapmalıdır? Banka müdürünün davranışında etiğe ters düşen bir yön var mıdır? Teşvik kredisinin çıkarılmasına aracılık edecek olan yasal büro hangi etik kuralları benimsemiştir? Kredi alıp almama kararı hangi kişisel etik ilkelerine terstir ya da uygundur? Bu soruları nasıl yanıtlarsınız?