Ücretin Belirlenmesi

İşçiye ödenecek ücret miktarı, taraflarca iş sözleşmesinde kararlaştırılır. Bu yapılmadığı zaman ücret geleneğe göre belirlenir (BK. m. 323/I). Ücretin belirlenmesinde, toplu iş sözleşmesi hükümlerinin de ihmal edilmemesi gerekir. Ücret miktarı, taraflar arasında belirlenirken bir taraftan BK. m. 19-21′de sözleşme serbestisine ilişkin hükümler, diğer taraftan da İK. m. 39′da düzenlenmiş olan asgari ücret hükümleri dikkate alınmalıdır. Ücretin belirlenmesinde, bir üst sınır söz konusu değildir. Ancak Kanun, koruyucu yapısı içinde ücretin belirlenmesinde alt sınır getirmiştir. İşçiye çalışması karşılığında ödenecek olan ücret, asgari ücretin altına düşmeyecektir.

Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamayacaktır (İK. m. 5/IV). Kanun, bu şekilde aynı veya eşit değerde çalışan işçiler arasında sadece cinsiyet sebebiyle ayırım yapılmasını engellemek istemiştir. Maddenin devamında, işçinin cinsiyeti sebebiyle özel koruyucu hükümlerin uygulanmasının daha düşük bir ücretin uygulanmasını haklı kılmayacağı ifade edilmiştir (İK. m. 5/VI).

İK. m. 39′da asgari ücretten söz edilmekle birlikte, İK. ‘da asgari ücretin bir tanımı yapılmamıştır. İK. m. 39/I’de “…işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi…” ifadesi yer almaktadır ve asgari ücret ile işçilere asgari bir yaşam seviyesi sağlanma amacının olduğu söylenebilir. Asgari ücret, iş sözleşmesi ile çalışan ve İK. ‘nın kapsamında olan veya olmayan her türlü işçi için uygulanacaktır (İK. m. 39/I). Kanundaki bu düzenleme ile iş sözleşmesi ile çalışan herkese asgari ücretten yararlanma hakkı getirilmiştir.

Asgari Ücretin Belirlenmesi

Asgari ücret, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile belirlenir (İK. m. 39/I). Asgari Ücret Tespit Komisyonu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının tespit edeceği üyelerden birinin başkanlığında toplanır (İK. m. 39/II).

Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun üyeleri (İK. m. 39/II)

a. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürü veya yardımcısı,
b. İşçi Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü veya yardımcısı,
c. Devlet İstatistik Enstitüsü Ekonomik İstatistikler Daire Başkanı veya yardımcısı,
d. Hazine Müsteşarlığı temsilcisi,
e. Devlet Planlama Teşkilatından konu ile ilgili dairenin başkanı veya yetki vereceği bir görevli,
f. Bünyesinde en çok işçiyi bulunduran en üst işçi teşekkülünden değişik işkolları için seçecekleri beş temsilci,
g. Bünyesinde en çok işvereni bulunduran en üst işveren teşekkülünden değişik işkolları için seçeceği beş temsilci.

Asgari Ücret Tespit Komisyonu, en az on üyesinin katılmasıyla toplanır. Kararlar, üye oylarının çoğunluğu ile verilir. Oyların eşit olması halinde, başkanın bulunduğu taraf çokluk sayılır (İK. m. 39/II).

Asgari ücret, Asgari Ücret Komisyonu tarafından en geç iki yılda bir belirlenecektir (İK. m. 39/I). Komisyonun kararları kesindir (İK. m. 33/III). Komisyon tarafından alınan kararlar Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girer (İK. m. 39/III). İşverenler, yayımlanan asgari ücreti işyerlerinde işçilerin kolayca görebilecekleri bir yere asarak ilân etmeleri gereklidir.

Asgari Ücret Tespit Komisyonunun toplanma ve çalışma şekli, asgari ücretlerin belirlenmesi sırasında uygulanacak esaslar ile başkan, üye ve raportörlere verilecek huzur hakları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından İK. m. 39/IV’e dayanılarak “Asgari Ücret Yönetmeliği”nde düzenlenmiştir (R. G. , T. 1. 8. 2004, s. 25540).

Asgari Ücret Uygulamasıyla İlgili Olarak Karşılaşılan Sorunlar

Asgari ücretin belirlenmesinde işçinin ailesinin değil, sadece işçinin zorunlu ihtiyaçlarının dikkate alınması konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Türkiye’de çalışabilecek yaşta olanların bile iş bulmakta zorluk çektikleri bir ortamın yanı sıra, geleneksel aile yapısının bulunması sebebiyle asgari ücret sadece işçinin kendisinin zorunlu giderleri dikkate alınarak belirlendiğinde, işçinin ücretini bu kişilerle paylaşması durumu ortaya çıkmaktadır. Sadece işçinin kendisi dikkate alınarak, asgari ücretin belirlenmesinin ülke gerçekleri ile örtüşmediği, asgari ücret belirlenirken aile üyelerinin de dikkate alınacağı bir düzenlemenin yapılmasının daha yerinde olacağı ifade edilmektedir. Burada, ailenin kaç kişiden oluşacağı tartışma konusu olabilir ancak asgari ücret belirlenirken aile üyelerinin de dikkate alınması yerinde olacaktır.

 

Asgari ücretin belirlenmesi konusu ALTAN, Ö. Z. (2003). Sosyal Politika, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi A. Ö. F. yayınları” adlı kitapta ayrıntılı olarak yer almaktadır.

Asgari ücretin brüt olarak belirleneceğine dair bir ifade İK. ‘da yer almamakla birlikte, uygulamada işçinin zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak için belirlenen asgari ücretten sigorta primleri, vergi kesintileri vb. kesintiler yapılmaktadır. İşçiye asgari bir yaşam seviyesi sağlanma amacına bu şekilde ulaşılması mümkün değildir. Oysa belirlenen asgari ücretin net olarak işçinin eline geçmesi ya da asgari ücret tespitinin brüt olarak yapılması asgari ücretin amacına daha iyi hizmet edecektir.