Süreç Tasarımı Modelleri

 

Süreç tasarım modellerini betimlemek.

Üretim süreci tasarımında, birçok modelden yararlanılır. Bunların en önemlilerini şu şekilde sıralamak olurludur:

– Ürüne dayalı süreç tasarımı
– Sürece dayalı süreç tasarımı,
– Hücreli üretim (grup teknolojisi) süreç tasarımı
– Bilgisayar destekli tasarım (CAD)
– Otomatik malzeme sevk sistemleri
– Esnek üretim sistemleri
– Otomatik üretim planlama ve kontrol sistemleri
– Bilgisayar bütünleşik üretim sistemleri
– Ofis otomasyonu
– İmaj işleme sistemleri
– Elektronik veri değişimi
– Karar destek sistemleri
– Yapay zeka ve uzman sistemler

Yukarıdaki modellerin ilk sekiz tanesi, genellikle endüstri işletmelerinde, sonrakiler de hizmet işletmelerinde çok yaygın olarak kullanılır. Burada, yalnızca ürüne dayalı süreç tasarımı, bilgisayar destekli tasarım ve bilgisayar bütünleşik üretim sistemleri üzerinde kısaca bilgi vermekle yetinilecektir.

Ürüne Dayalı Süreç Tasarımı

Ürüne dayalı süreç tasarımında, ürünü üretmek için gerekli olan tüm üretim işlem ve aşamaları, yalnızca bir üretim bölümünde gruplandırılır. Ürüne dayalı süreç tasarımında, ürünün üretimi, belirli bir rota izleyecek biçimde organize edilir. Bu tür süreçte ürün, hammadde olarak, sonra yarı mamul olarak ve sürecin en sonunda da bitmiş mamul olarak, geri dönmeksizin ve yön değiştirmeksizin doğrusal bir yolda ilerler. Şekil 14. 3′de, hammaddelerin, parçaların, alt montajın, montajın ve bitmiş ürünlerin doğrusal bir yol izlediği görülmektedir. Ürüne dayalı süreçte, genel olarak üç üretim biçimi uygulanır. Bunlar kesikli birim üretim, süreç üretimi ve hizmet teslimi olarak adlandırılır.

Kesikli birim üretimde, süreç yalnızca tek bir ürüne tahsis edilebileceği gibi, birbirinden farklı ürünler, aynı üretim veya montaj hattında parti parti de üretilebilir. Örnek olarak, buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi gibi ürünler parti parti üretilebilir. Bu durumda, üretim veya montaj hattında, üretilecek ürünlerin özelliklerine göre değişiklikler yapılması gerekir.

Bilgisayar Destekli Tasarım (CAD)

Bilgisayar destekli tasarım (Computer – Aided Design – CAD), ürün tasarımında ve süreç tasarımında bilgisayar olanaklarından yararlanmayı sağlayan çağdaş bir yaklaşımdır. CAD, optik karakterleri algılayıp inceleyebilen teknolojileri, bilgisayar grafiği teknolojilerini, üretim süreci tasarımıyla bütünleştirilmiş teknolojileri ve diğer tasarım teknolojilerini kapsar. Söz konusu bilgisayar destekli tasarım teknolojileri, aynı zamanda, üretim süreci üzerindeki makinelerin ve işlemlerin ardışık kullanımının tasarımında, ekran üzerinde çeşitli testler yapmada, prototip test etmede ve değiştirmede de kullanılır. Bilgisayar destekli tasarım (CAD) ve bilgisayar destekli mühendislik (Computer – Aided Engineering – CAE) sistemleri, önceleri plan ve harita çizmede kullanılırken, günümüzde daha da gelişerek ürün tasarımında, süreç tasarımında, bunların analiz ve testinde, üretim planlama ve çizelgelemesinde, değişiklikleri güncellemede ve tasarım bilgilerini depolamada kullanılmaktadır. Bilgisayar desteği, üretim sürecinin kontrolünde de söz konusudur. Bilgisayar destekli üretimde (Computer – Aided Manufacturing – CAM), üretim, bilgisayar kontrolünde yapılır. CAM sistemindeki her makine, programlanmış yapılara göre, araçları seçme ve yönetme yeteneğine sahiptir. CAM sistemlerinde sık sık tasarım değişiklikleri yapılabilir, üretim esnekliği sağlanır ve üretim süreci etkili olarak kontrol edilir.

Bilgisayar Bütünleşik Üretim Sistemleri

Bilgisayar bütünleşik üretim (Computer-Integrated Manufacturing – CIM) sistemleri, geleceğin toplam fabrika otomasyonunun veya geleceğin insansız kapalı sistem fabrikalarının ilk basit modelleridir. Başka bir deyişle, bu sistemler, geleneksel üretim işlevlerinin, otomatik teknolojilerle yer değiştirmiş, otomasyona dönüşmüş biçimidir. Çok kısa bir gelecekte, üretim, hiç insan müdahalesi olmadan, bilgisayarın yönettiği robotlardan oluşan bir fabrikada yapılıp tüketicilere sunulacaktır. CIM, tasarımdan üretime ve dağıtıma kadar tüm üretim faaliyetlerinin planlanması, gerçekleştirilmesi ve denetimi için gerekli olan bilgisayar donanımını, yazılımını, veri ve bilgi tabanı yönetimini ve iletişimini ifade eden bütünleşik bir kavramdır. CIM’in başlangıç amacı, doğrudan doğruya işgücü maliyetlerini yok etmek değil, bilgi akışında otomasyon sağlamaktır. Üretimde otomasyon yoluyla doğru, sağlıklı ve hızlı bilgi akışı, bir taraftan yarı yarıya maliyet tasarrufu sağlarken, diğer taraftan da üretimde insan hatalarını ortadan kaldırarak kaliteyi yükseltmektedir. Şekil 14. 4′te, CIM teknolojisi, bütünleşik olarak gösterilmiştir.

Bilgisayar bütünleşik üretim sistemlerinde gerçek etkinliğe, farklı parçaların veri ve bilgi tabanlarının birbirine bağlanmasıyla ulaşılır. Örnek olarak; veri tabanı ve bilgi tabanını birleştirmek için, CAD ile CAM’ın birleşmesine izin verilir. Bütünüyle birleştirilmiş bir sistemde, yalnızca tasarım, test, malzeme tedariki, fabrikasyon ve montaj otomatik değil, aynı zamanda üretim planlama ve çizelgeleme işlevleri de diğerleriyle otomatik olarak bütünleştirilmiştir.

CIM, tasarım başarısını, üretim verimliliğini ve üretim kalitesini yükseltirken; yer değiştirmeleri, stok düzeylerini ve malzeme maliyetlerini azaltır. CIM, tek tek ayrı teknolojilerin toplamı değil, değişik teknolojilerin bütünleşmesidir. Böylece, sistemdeki her parçanın bütünleşik yararı ile bireysel yararı, uzun dönemde, geometrik olarak artmış olur.

 

Günümüzde, üretim sistemlerinin tasarımı, genellikle bilgisayar desteklidir denebilir mi? Geleceğin üretim sistemlerinde, insan öğesinin yerini, hangi öğe alacaktır?

Dünyayı değiştiren makine örnek olayında vurgulanan yeni üretim sistemleri de kalıcı olmayacaktır. Bilgisayar ve bilgisayarların denetimindeki endüstriyel robotlar, bugün yaygın bir uygulama alanı bulmuştur. Pek kısa bir dönemde ise bilgisayar bütünleşik üretim sistemleri, endüstri üretimini, otomatik olarak yapacaktır. Hizmet üretiminde ise insanın yerini yapay zeka ve uzman sistemler alacaktır. Bu durumda, yapay zekaya sahip bilgisayar denetimindeki robotlar, üretim sistemlerinde, bütünüyle insanın yerini almış olacaktır. Başka bir deyişle, kısa bir gelecekte, insanlar, geçimlerini, kesinlikle, kol gücüyle değil, tam tersine, beyin gücüne bağlı yeni tasarımlarla sağlayacaklardır.