Kurum İçi Halkla İlişkilerde Kurum Kültürünün Rolü

Kurum kültürü bireyin kurum içindeki iletişimini davranışını etkilemesi açısından oldukça önemlidir. Kurum kültürü, kurumun içinde yer aldığı toplumun kültürel ortamında ve kurumun kendisinin ürettiği kültürel değerlerden beslenir (Gürgen, 1997. s. 159).

Kurum kültürü, kurum içinde bireylerin nasıl davranması, birbirlerini nasıl etkilemeleri gerektiğini biçimlendiren, işlerin nasıl yapıldığını gösteren ortak paylaşılan inançlar, tutumlar, tahminler ve beklentiler modelidir. Diğer bir deyişle kurum kültürü kurum üyelerince paylaşılan ve kurumu diğer kurumlardan ayıran anlam ve özelliklerin sistemli bir bütünüdür. Bu tanımda söz edilen paylaşılan anlam ve özellikler ise kurumun temel değerleridir. Bu tanımı paylaşan yazarlara göre kurum kültürünü oluşturan bazı temel karakteristikler vardır. Bunları 10 basamakta özetlemek mümkündür (Özkalp ve Kırel, 2005, s. 144).

1. Bireysel Katılım veya Teşebbüs (Individual Initiative): Bireylerin kurum içinde sahip oldukları sorumluluğun derecesi, bağımsızlığı.
2. Risk Toleransı (Risk Tolerance): Bireylere tanınan saldırganlığın, yaratıcılığın ve riske girmesinin sınırları.
3. Yön (Direction): Kurumun yarattığı amaçların ve başarı beklentilerinin derecesi.
4. Birleşme (Integration): Kurum içindeki bölümlerin koordineli biçimde çalışmaya teşvik edilmesi.
5. Yönetim Desteği (Management Support): Yöneticilerin astlarına sağladıkları iletişim, destek ve yardımın derecesi.
6. Kontrol (Control): İşgörenlerin davranışlarını kontrol eden kural ve kaide düzeni.
7. Benlik (Identity): Kurum içindeki bireylerin kendilerini kurumla veya çalıştıkları grupla veya profesyonel kişilerle bütünleştirebilmeleri, özdeşim kurmaları.
8. Ödül Sistemi: Ödüllerin (maaş, ücret ve yükselmelerin) çalışanların başarı ölçütlerine göre adil bir biçimde dağılımı.
9. Çalışma Toleransı (Conflict Tolerans): Çalışanların kendilerine yöneltilen eleştirirlere karşı kendilerini savunmalarına gösterilen desteğin derecesi.
10. İletişim Kalıpları (Communication Patterns): Bireylerin üst ve astlarla kurmuş oldukları iletişim düzeni ve sınırlılıkları.

Bütün bu karakteristikler bir kurumda aşağıdan yukarıya doğru yükselebilir veya azalabilir. Bu karakteristiklerin toplamı genelde kurum kültürünü oluşturur. Aynı zamanda kurum kültürü çalışanların bu on karakteristiği ne şekilde gördüklerine ve algıladıklarına göre değişiklik gösterebilir.

Kurum kültürünü oluşturan çeşitli semboller vardır. Bu semboller kurum içerisinde oldukça önemli bir etkiye sahiptir. Gelin şimdi bu etkileri inceleyelim.
– Davranış için güvenlik oluşturulması
– Birbirine ait olma duygusunun ve genel bütünleşmenin geliştirilmesi.
– “Biz” duygusunun desteklenmesi.
– Temel değerlerin güçlendirilmesi ve onaylanması.
– Bir aidiyet duygusunun oluşturulması.
– Kurum içerisinde güçlü bir beraberliğin oluşturulması.
– Kurum içerisinde kişiler arasındaki mesafenin en aza indirilmesi.
– Çalışanların daha hızlı entegrasyonu.
– Ortaklık oluşturulması.
– Duygusal bütünleşmenin desteklenmesi.
– Gelişim sürecinin açıklanması için bir mekanizma olması.
– Kültür ile ilgilenmek ve onu değiştirmek için hareket noktaları olması.

Kurumda çalışanlar kurum kültürünü, değerleri, normları bir iletişim aracı olarak nitelenebilecek kurum kültürü sembolleri aracılığıyla öğrenirler.

 

Kurum kültürü sembollerinin neden önemli olduğunu tartışınız.

Kurum Kültürü Sembolleri

Kurum çalışanları, kurumu ve o kurumda geçerli olan değerleri, normları genellikle kurumsal semboller aracılığıyla tanır, öğrenir ve pekiştirirler. İşte bu yönleriyle kurumsal semboller, kurumun çalışanları arasında kullanılan bir iletişim aracı ve kurumsal toplumsallaşma sürecinde de önemli bir öğrenme aracıdırlar.

Her kurumda çalışanların kurum çevresinde neler olduğunu anlamasına yardım eden ve onların davranışlarını şekillendiren temel değerler ve normlar vardır. Bu noktada aklınıza “Kurumlarda temel normlar ve değerler nasıl ifade edilir?” “Nasıl bir kişiden diğerine aktarılır?” gibi sorular gelebilir. Burada kültür, yüzeyde görünen bazı sembolleri çalışanların kurum içinde gelişen günlük olayları kendilerine göre yorumlayıp anlayabilmelerine yardımcı olur. Yüzeydeki bu sembolleri; seremoniler, törenler ve ayinler olarak ifade edebiliriz. Yüzeydeki sembollerin görevi, belli değerleri ve normları kurum içinde oluşturup yerleşmesini sağlamaktır. Bunların yanı sıra aynı işleve sahip hikayeler ve mitler de vardır. Hikaye ve mitlerin görevi ise normları ve değerleri unutulmaz öyküler yardımıyla örneklerler. Öte yandan kurum içinde normlara ve değerlere sıkı sıkıya bağlı olarak ne gibi avantajlar elde edileceğini örnekleyen kahramanlar ve süper starlar vardır. Ayrıca önemli normları ve değerleri sürekli hatırda tutmak için geliştirilen semboller ve özel bir kurum dili de kültürü oluşturan ve yerleştirmeye yardımcı olan sembollerdir. Şimdi bu sembolleri biraz daha ayrıntılı görelim.

Seremoniler: Seremoniler kurum üyelerinin organizasyonlarına ait mitleri sembolleri ve kahramanlıkları kutladıkları özel olaylardır. İşte bunun için seremoniler, önemli kültürel normların ve değerlerin anıldığı ve sağlamlaştırıldığı olaylara örnektir. Örneğin; yaptığı başarılı satışlardan ötürü yıllık seremonilerle ödüllendirilen çalışanlar kurum normlarına ve değerlerine daha sıkı bağlanacaklardır.

Törenler: Özel bir fikrin iletilmesi veya belli bir amacın gerçekleştirilmesi için yapılan seremonik aktivitelerdir. Seremoni faaliyetleri belli bir mesajı iletmek veya spesifik bir amacı gerçekleştirmek için yapılır. Kurumsal seremoniler birçok değişik töreni kapsamaktadır (Geçiş Töreni, Değer Düşürme Töreni, Geliştirme-Yüceltme Töreni, Bütünleştirme Töreni).

Ayinler: Kültürel değerleri ve normları yerleştirmeye yönelik düzenli olarak yapılan hareketler ve törenlerdir. Burada ayinleri dinsel toplantı olarak değil, düzenli toplantılar olarak algılanması doğrudur. Örneğin çalışanlara sabah veya akşamüzeri verilen çay ve kahve molaları iş ortamında sosyal ilişkileri güçlendirici bir ayin niteliğindedir. Hissedarlarla veya bayilerle yapılan yıllık toplantılarda, yönetimin kültürel normlarını ve değerlerini hissedarlara veya bayilere aktardığı bir çeşit ayindir.

Hikayeler ve Mitler: Derin ve kültürel değerleri ve normları aktaran geçmişteki olaylar hikayeleri içerir. Mitler ise açıklanması karmaşık ve zor olan aktiviteleri ve olayları açıklamaya yardımcı olan masalvari hikayelerdir. Kurumla ilgili anlatılan efsaneler, hikayeler, anılar, başarılar, kurum üyeleri, özellikle kuruma yeni giren bireyler için kurumsal değerlerin öğrenilmesi yönünden önem taşır. Öte yandan, hikayelere karşın mitlerde daha masalcı bir yaklaşım söz konusudur. Bazı olaylar, masal tipi hikayeler sayesinde bulmaca gibi karmaşık olmaktan kurtulup açıklanabilmektedir.

Kahramanlar ve Süper starlar: Kahramanlar, kurumun değerlerini ve kültürünü kendi başarılı kişiliklerinde karakterize edip sergileyen insanlardır. Bunlar ulaşılabilir bir kişiliği de temsil ederler. Tüm çalışanlar kahraman olmayı arzulamanın yanı sıra bir gün bu payeye ulaşabileceklerinin bilincindedirler. Süper starlar ise kurumda ve onun kültürel yapısında ulaşılabilecek en üst limitleri kendi kişiliklerinde toplayan ve sergileyen sıra dışı bireylerdir.

Semboller ve Dil: Semboller, kurum üyelerinin karmaşık fikirleri ve duygusal mesajları birbirine aktarmasını sağlayan ve özel anlam taşıyan objeler, hareketler ve olaylardır. Kurumların logoları, bayrakları, ticari ünvanları kolayca hatırlanıp akılda kalabilecek sembollerdir. Öte yandan semboller görüldükleri anda algılanandan fazlasını ifade etmektedirler. Dil, kurum kültürünü yansıtan kelime ve semboller topluluğudur. Dil, her şeyden önce bir iletişim ve anlaşma aracı ve kültürün temel bir öğesidir. Birçok kurumda, çalışanların kullandığı dil kurum kültürünün de aynasıdır. Kurumda kullanılan yazılı ve sözlü dil, bu dil içinde yer alan argo ifadeler, deyimler, şakalar, mecazlar, benzetmeler, sloganlar, selamlaşmalar, sözel semboller arasındadır.

 

Kurum kültürünün nasıl kazanıldığını ve korunduğunu tartışınız.

Halkla ilişkiler uzmanları, halkla ilişkiler çalışmalarının kime yönelik yapılacağını ne kadar iyi belirlerse hedefe odaklanması ve ulaşması o kadar kolay olur. Kurumlar hedef kitlelerini belirlerken sadece dış hedef kitleyi dikkate almakta ve iç hedef kitle unutulmaktadır. Bu nedenle kurumlarda çalışanların motivasyonu bozulmakta, çalışanlar mutsuz olmakta ve verimlilik düşmektedir. İşte bu ve bunun gibi sorunların önüne geçmek için kurum içi halkla ilişkiler çalışmalarına önem vermek gerekir.