İşletmelerin İşlevleri

İşletmelerin faaliyetlerini, genel veya özel amaçlarının şekillendirdiğini bir kez daha vurgulayalım. Amaçların belirlenmesinden sonraki aşamada, bu amaçlara ulaşılması için yapılması gereken işler kararlaştırılır. Amaçlara yönelik işler, çeşitli ölçütler dikkate alınarak gruplandırılır. Uygulamada en fazla kullanılan ölçüt, işlerin değişik yönlerden benzerliklerini ortaya koymaktır. Benzerlikler ilkesine göre gruplandırma yapıldığında; Üretim işleri, Pazarlama, Finansman, Personel, Dağıtım işleri aynı bölümlerde toplanır. Bu gruplandırma süreci sonunda işletmenin bölümleri oluşturulur. Bu sürece bakarak, bölümlerin bir işletmede sürdürülen temel işlevleri ifade ettiğini görebiliriz. İşletmelerde uygulanan işlevlere ilişkin ilk bilimsel yaklaşım, Yönetsel Kuramın öncüsü Henry FAYOL’un görüşlerini içerir. FAYOL’un işletmelerde geçerli işlevleri:

– yönetim faaliyetleri (Planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon,denetim),
– teknik ya da üretim faaliyetleri,
– ticari faaliyetler (satın alma, satış, pazarlama),
– finansal işlemler (gerekli fonların sağlanması ve yönetim),
– muhasebe işlemleri (envanter, gelir-gider hesapları),
– güvenlik faaliyetleri olarak sıralamıştır.

1900′lü yılların ilk yarısında yaygınlaşmaya başlayan bu görüşler, işletmecilik yönetim bilimine önemli katkılar sağlamıştır. İşletmelerin işlevleri ile ilgili değişik gruplandırmalar, genel hatları itibariyle Fayol’un sıralaması ile örtüşür. İşletmelerin işlevleri ile ilgili bir başka gruplandırma şöyledir:

– Genel İşlev-Yönetim,
– Türsel İşlevler
– Temel İşlevler-Üretim, Pazarlama
– Kolaylaştırıcı İşlevler-Finansman, Personel
– Destekleyici İşlevler-Muhasebe, Ar-Ge, Halkla İlişkiler, Ulaştırma, Depolama

Günümüzdeki gelişmeler, işletmecilik işlevleri ve uygulamalarında yenilikleri zorunlu kılmıştır. Klasik işlevlerin yanı sıra, çağdaş, global ve rekabetçi anlayışın gerektirdiği işlevler de büyük önem kazanmıştır. İnsan kaynakları, Planlama, Reklam ve Promosyon, Eğitim, Kalite Kontrol, Uluslararası İlişkiler çağdaş işletmelerde sürdürülen işlevlerden bazılarıdır.

 

İşletmelerde, yukarıda sözü edilen işlevlerden hangilerinin uygulanacağı ya da hangileri için ayrı bölümler açılacağı; üst yönetimin yaklaşımı, üretim konusu, sektör özellikleri, işletmenin içinde bulunduğu özel koşullar, büyüklük gibi unsurların etkisi altında kararlaştırılır. (Şekil 2.2)

Üst yönetimin yaklaşımı ve tercihleri; işlevlerin sayısı, öncelik sırası ve kapsamının belirlenmesinde temel bir etkendir. Maliyetler, zorunluluklar ve olayları değerlendirmedeki bakış açısı, yöneticilerin bu konudaki kararını etkiler. Maliyetlerin yükselmesinden kaçınan yöneticiler, birbirine yakın işlevlerin aynı bölümde yürütülmesi eğilimindedir. Gelenekçi bakış açısına sahip yöneticilerin söz sahibi olduğu işletmelerde, klasik işlevlerin ötesinde çağdaş anlayışı sergileyen uygulamalara genelde rastlanmaz.

Üretim konusu ve sektör özellikleri, işletmelerde sürdürülen faaliyetleri belirleyici önemli etkenlerdir. Bir mal üreten işletmede temel işlev üretimdir.Bu tür işletmelerde, teknik faaliyetlerin gerçekleştirildiği üretim bölümü yanı sıra kalite kontrol, ar-ge ve değer destekleyici işlevler bulunur. Bir ticaret ya da bir pazarlama işletmesinde ise temel işlev, başka işletmelerce üretilmiş ürünlerin alınıp bu ürünlere gereksinme duyanlara ulaştırılması yani pazarlanmasıdır. Bu tür işletmelerde teknik anlamda üretim bölümü ve buna bağlı yan işlevler yoktur. Bunun yerine, halkla ilişkiler, reklam, planlama, dağıtım ve bunlara yardımcı işlevler görülür.

Bir havaalanı işletmesinde, yer ve uçuş hizmetleri yardımcı işlev görürler. Bir havaalanı işletmesinde, yer ve uçuş hizmetleri yanında özellikle bakım-onarım işlevi büyük önem taşır. Bir yazılı basın işletmesinde, gazete üretimi ile iletişim hizmeti bir arada gerçekleştirilir. Bir hayvanat bahçesi ile ilgili olarak reklam amacıyla geliştirilen örnek sanırız sizlere ilginç gelecektir.