Perakende Okulum Mağazacılığı Uzmanından Öğrenin
İşletme strateji ve plânını belirleme, her seviyedeki yöneticilerin hayal güçlerini kullanmaları gereken bir konudur. Ancak, bu konu işletme strateji ve plânlarının gerçekçi olabilmesi açısından işletmenin değerlenmesi, güçlü ve zayıf yönlerinin ortaya konulması zorunluluğunu da gerektirmektedir. Bu görevi yerine getirmek için, işletmenin ana faaliyet konuları, endüstrisiyle sahip olduğu üstünlük ve yeteneklerini derinliğine incelemeyi gerekli kılmaktadır. Bu görev aynı zamanda plânlama sistemlerinin hayati öneme sahip olan faaliyetlerinden sayılmaktadır.
Birçok yönetici, firmalarının uzun dönemde, büyük sermaye yatırımlarında bulunmasını, başka işletmeleri satın alarak, onlarla birleşerek güçlenmelerini hayal etmektedir. Ancak, stratejileri bu safhaya erişmeden önce, kârlarını arttırmak için, önce mevcut faaliyetlerini iyileştirmelidirler. Diğer bir deyimle, bir işletmenin mevcut faaliyetlerini iyileştirip, kârlarını artırma yollarını araştırmadan, yeni faaliyetlere girmek mantıksızlık olacak ve işletmenin riskini artıracaktır.
Kısacası, iyi bir strateji ve plânlama sistemi, mevcut faaliyetleri düzeltmeyi zorunlu kılmaktadır. Mevcut faaliyetlerinin düzeltilmesi ve hatta faaliyetlerdeki başarı şanslarının değerlendirilmesiyse işletmenin güçlü ve zayıf yönlerinin araştırılmasını gerektirmektedir. İşletme değerlemesini hataları düzeltmeyi sağlayan bir içe bakış faaliyeti olarak nitelendirebiliriz. Bazı düşünürlere göre bu faaliyet “İşletmenin kimliğini ortaya koyma” çabası olarak da nitelenmektedir. Çünkü söz konusu faktör ve elemanların iyi bir biçimde ortaya konulması stratejistlere (İşletme tepe yöneticileri ve kurmaylarına) işletme için en uygun plân ve strateji yapma imkânı verebilecektir.
Her sorumlu işletme yöneticisinin, işletmesinin ne yapabileceği konusunda, belirli bir fikre sahip olduğu söylenebilir. Ancak, bu yöneticilerin söz konusu sorunu incelemeye özel bir dikkat harcamadıkları da bilinmektedir. Bu konuda bilimsel bazı yol ve yöntemlerin mevcudiyetinden haberdar olanlar da oldukça azdır. İşletme büyüyüp faaliyetleri ve önemi arttıkça, her şeyi bilmek ve bunlar hakkında fikir sahibi olmak da zorlaşmaktadır. İşletmelerin küçük olduklarını düşünsek de bu konuda yöneticiler, bilimsel yöntemlere dayalı bir analiz yapmak yerine, alışkanlıklarına ve geçmiş tecrübelerine göre hareket etmektedir.
Mevcut strateji ve plânlamayı değerlemek için sorulacak temel sorular şunlardır.
Şu anda ne yapmaktayız?
Bunu niçin yapmaktayız?
Başka yol ve yöntemler var mıdır?
Eğer varsa bunları uygulayabilir miyiz?
Mevcut faaliyetleri iyileştirmek için girişilen bu özeleştiri, kârın artırılması için, yeni yöntemlerin bulunmasına imkân verebilecektir. Bu yolla belki en iyi gelişme projeleri yapılmayacak ancak, kârlılığın daha çok artışında etkili olabilecek bazı cevaplar alınabilecektir. Zayıf noktaların ortaya konulması uzun dönemli plânlama ve stratejiler için ciddi güçlük ve sınırlamalara yol açan sorunların ortadan kaldırılmasına ve önlenmesine doğru atılan bir adım niteliğindedir. Gerçekte zayıflıkların tümünün iyileştirilebileceği söylenemez. Ancak, işletme bunlarla yaşamaya alışmalı, kendisine zararlı olacak adımları atmaktan ve başaramayacağı faaliyetlere girmekten kaçınmalıdır. Zaten bu hususlar onun izleyeceği ve başarı elde edeceği yollar (strateji) ve plânlarla ilgilidir.
Bazı zayıflıkların ortadan kaldırılması uzun bir zaman boyutunu zorunlu kılar. Bunun için uzun dönemli plânlarda tedavi yöntemleri düşünülmelidir.
Pratikte bu iki konu, birbiriyle iç içedir ve ayrılmaz bir bütündür. Zaten bunların dış faktörlerle ilgili kısmını çevre analizlerini incelerken görmüş bulunuyoruz. İşletme değerlemesinin ayrıntılı incelemesine geçmeden önce Şekilde görüleceği üzere, iç faktörleri birinci devrede, dış faktörleriyse ikinci devrede kısımlara ayırarak göstermiş bulunuyoruz.
Öte yandan işletmeler, hangi yönlerden güçlü olduklarını da tanımak zorundadırlar. Çünkü işletme çabalarını yoğunlaştıracağı faaliyet sektörlerini ve alanları da böylece tanıma olanağına kavuşabilecektir. Ayrıca, bu inceleme sonucunda işletme, çoğu kez farkında olmadığı bazı imkân ve fırsatları yakalayarak, genişleme ve gelişme yollarının ne olduğunu anlayabilecektir.
Şimdi değerleme konusunun yöntemlerini ve uygulanmasını gözden geçirelim. İşletme değerleme konusunu iki kısma ayırarak incelemekte yarar vardır. Bunlardan biri işletmeyi etkileyen iç faktörlerle ilgilidir. İkincisiyse işletmenin etkilendiği dış konularla ilgili olmaktadır.
