Halkla İlişkilere Yakın Diğer Kavramlar

Dünyada her konuda yaşanan hızlı gelişmeler, beraberinde yeni değişimleri de getirmektedir. Dolayısıyla kurumlarda bu hızlı gelişmelerin ve değişimlerin yaşandığı ortama uyabilmek için yoğun bir rekabet içindedirler. Bu durumda kurumlar, reklam, halkla ilişkiler, satış geliştirme, kişisel satış gibi kitlesel ya da kitlesel olmayan iletişim yöntemlerinin desteğine ihtiyaç duymaktadırlar. Ancak halkla ilişkiler, kendisiyle bazı konularda benzer işlevler gören diğer tekniklerle ve kavramlarla karıştırılmaktadır. Şimdi halkla ilişkileri daha iyi kavrayabilmek için bu kavramlarla olan ilişkisini kısaca gözden geçirmekte yarar vardır.

Halkla İlişkiler ve Reklam

Halkla ilişkilerin de reklamın da izlediği yol farklı olduğu halde, her nedense ikisi sürekli birbirine karıştırılmaktadır. Oysa bu kavramlar, bazen iç içe geçmiş olmalarına karşın gerçekte farklı şeyleri ifade eder. Her ikisinin de birer iletişim yöntemi olduğu ve insanların düşünce ve tavırlarını etkileme amacı güttüğü açıktır. Ancak bu noktadan sora ikisi de farklı yol izlerler.

Reklam, satın almaya ikna edici en iyi mesajı, ürünün veya hizmetin hedef kitlesine ulaştırır. Halkla ilişkiler ise, satış için gerekli olan şartları ve uygun çevreyi yaratma çabasındadır. Bu durumda halkla ilişkiler, ilgili olduğu noktada reklamı ve pazarlama etkinliklerini destekleyen bir faaliyettir. Bununla birlikte birçok kuruluş, gerçekleştirdiği etkinlikte çok yönlü mesaj verebilmek için halkla ilişkilerle reklamı bir arada koordineli olarak kullanır.

Bary, halkla ilişkiler ve reklam arasındaki farkı en iyi anlatan örnek olarak araba ve gemi karşılaştırmasını verir. İki aracın da insanları varmak istediği noktaya ulaştırdığını, ancak farklı yollar ve yöntemler takip ettiğini ifade eder. Aynı zamanda halkla ilişkiler ve reklamın uyumlu şekilde beraber çalışması (yolculuğun farklı etaplarında hem arabadan hem de gemiden yararlanmak gibi), çok başarılı sonuçlar elde edilmesini sağlamaktadır (2003, s.30).

Reklamda halkla ilişkiler de hedef kitleleri ile iletişim kurarken kitle iletişim araçlarını kullanmalarına rağmen, mesajlarında, formatlarında ve içeriklerinde vermek istedikleri açısından birbirlerinden farklıdırlar. Halkla ilişkilerde hedef kitle ile iletişim kurmada çok kullanılan yöntemlerden birisi olan duyurum; bir kurum, hizmet, olay, kişi veya ürün hakkında bilgi kitle iletişim araçlarında haber veya basın makalesi olarak değerlendirilir. Halkla ilişkiler uzmanları tarafından planlanmış ve sistemli bir şekilde medyaya bilgi akışını içermektedir. Şüphesiz bu bilgileri medyanın değerlendirebilmesi için haber değeri taşıması gereklidir.

Halkla ilişkiler uzmanları tarafından hazırlanan materyaller haber merkezlerine gönderilir. Eşik bekçileri olarak bilinen editörler de materyallerin ya kullanılacağına ya da atılacağına karar verirler. Haberin kullanılacağı yer/süre için ücret ödenmediği için kullanılma garantisi yoktur. Buna karşılık reklamlarda yer ve zaman satın alınır. Dolayısıyla kullanılması garantilidir.

Reklam ve halkla ilişkiler uygulamaları arasındaki yukarıdakiler dışında diğer farklılıklar ise şöyle özetlenebilir;
– Reklam seçilen kitle iletişim araçlarıyla hedef kitlesine ulaşır. Halkla ilişkiler ise kitle iletişim araçlarının yanı sıra diğer iletişim araçlarını da kullanır (broşür, slayt gösterileri, özel olaylar, konuşmalar, basın bültenleri, basın makaleleri vb).
– Reklam dış hedef kitleye, özellikle hizmet veya ürünleri tüketenlere hitap eder. Halkla ilişkiler özelleştirilmiş dış hedef kitleye mesajlarını gönderir (ortaklar, satıcılar, toplum liderleri, yakın çevre grupları vb). Bunun yanı sıra iç hedef kitleye (çalışanlar gibi) de hitap eder.
– Reklam özelleştirilmiş iletişim fonksiyonu olarak tanımlanmıştır. Halkla ilişkilerin ise faaliyet alanı daha geniştir. Hizmet verdiği kurumların politika ve performanslarını yönetir. Bunlar içerisinde çalışanların moralinden telefon operatörlerinin yanıtlarına kadar birçok konuyu saymak mümkündür.
– Reklam sıklıkla halkla ilişkilerin iletişim aracı gibi kullanılır ve halkla ilişkiler eylemleri genellikle reklam kampanyalarını destekler. Reklamın fonksiyonu ürünleri ve hizmetleri satmaktır. Halkla ilişkilerin fonksiyonu ise; kamuoyunda kuruluş hakkında olumlu bir imaj yaratmak, prestijini yükseltmek ve ona genel bir güven ve destek sağlamaktır.
– Reklam, reklamverenin yüzde yüz kontrolü altında olmasına karşın; halkla ilişkiler yönlendirebilir ancak yüzde yüz kontrole sahip değildir.
– Yukarıda da değinildiği gibi reklamın kullanılması garantilidir. Çünkü ücret ödenmiştir. Halkla ilişkilerde ise yer/süre için herhangi bir ücret ödenmediği için kullanılma garantisi yoktur.
– Reklam düzenlidir. Ancak, halkla ilişkiler düzenli sonuç sağlayamaz.

Reklam ve halkla ilişkiler arasındaki farklılıkları tartışınız.

Kuşkusuz halkla ilişkilerin başarısı tıpkı reklamda olduğu gibi verilen mesajların kalitesine bağlıdır. Halkla ilişkiler ve reklam birlikte çalışarak uyumlu adım atabilirlerse ortaya çok güçlü bir ortaklık çıkar. Ancak halkla ilişkiler ve reklam birlikte koordineli bir şekilde hareket etmezlerse, bir araya geldiklerinde ortaya çıkan o gücü kullanma olanağı harcanmış olur. Bazı durumlarda ise sarfedilen emeğin ve ücretin karşılığı görülemez. Kuşkusuz bu birlikte hareket etme başarılabilirse mümkün olan en büyük etkinin yaratılması kaçınılmaz olurdu.

Halkla İlişkiler ve Propaganda

Halkla ilişkilerin karıştırıldığı kavramalardan bir diğeri de propagandadır. Halkla ilişkilerin ortaya çıktığı ilk yıllarda propaganda terimi halkla ilişkiler yerine kullanılıyordu. Günümüzde ise halkla ilişkiler çalışmaları kötülenmek istendiğinde propaganda etiketi yapıştırılarak onun saygınlıktan uzak bir sanat olduğu ima edilmektedir. Bireylerin, grupların veya kitlelerin fikirlerini değiştirmeye yönelik faaliyetleri içeren propaganda da bir ideolojinin aşılanması amaçlanmaktadır.

Modern halkla ilişkilerin babası kabul edilen Edward L. Bernays propagandayı şöyle tanımlamaktadır: “Halkın bir girişim, bir düşünce ya da bir grupla ilişkilerini etkilemek amacıyla olaylar yaratmak ya da olayları biçimlendirmek için gösterilen sürekli ve tutarlı çabadır.” Edward Bernays önceleri “propaganda”dan söz ederken “halkla ilişkileri” anlatmıştır: “İdeal olan, bunun çoğunlukla, değeri ve önemi olan konulara ilginin artmasını sağlayan kamusal gerçekleri, sayıları, toplumun sosyal, ekonomik ve siyasal yaşamını ortaya koyan yapıcı bir güç olması” olarak ifade etmiştir (Traverse-Healy. 1998. s. 14-16).

Halkla ilişkiler ile propaganda arasında bazı farklar vardır. Halkla ilişkilerde esas olan doğru bilgi, iyi niyet, dürüst harekettir. Propaganda ise tek yönlüdür ve abartma üzerine kurulmuştur. İyi niyete her zaman yer verilmez ve tartışma kabul etmez. Halkla ilişkiler ise fikir tartışmalarına açıktır. Halkla ilişkiler gerçekleri açıklama yoluyla hedef kitleyi ikna etmeye çalışırken propaganda çok tekrar yoluyla ikna eder. Yanıltıcı ve yıkıcı olamayan halkla ilişkiler çalışmalarına karşın propaganda yanıltıcı ya da kandırıcı olabildiği gibi gerektiğinde yıkıcı da olabilir.

Propaganda terimi zaman zaman hem olumlu, hem de olumsuz anlamda kullanılmaktadır. Jon White’a göre, burada önemli olan sorun şudur: “Propaganda ve halkla ilişkiler topluma zarar vermek amacıyla kullanılabiliyorsa, toplum genelde kamu ve birey, propagandanın ve halkla ilişkilerin kötüye kullanılmasından nasıl korunabilir?” White’ın bu sorusunun yanıtını şöyle özetleyebiliriz (Traverse-Healy. 1998. s. 25).

• Halkla ilişkiler çalışanları, ellerinin altında bulunan tekniklerin kullanım ve kötüye kullanım olanaklarının tam bilincine varmalıdır.
• İlkeler karşılıklı anlayış ve kamu yararı kavramalarına bağlı olduğundan, yayınlanmış olan ilkelerin açıklanması ve onlara netlik kazandırılması gereklidir.
• Halkla ilişkiler çalışanları yaptıkları işi ciddiye almalıdırlar. Yeteneklerini ve tekniklerini kötüye kullanmaları yönünde gelen taleplere karşı direnmelidirler.
• Meslek ilkelerinin ve onların altına imza atan meslek derneklerinin hem kamuyu, hem de gelen etik dışı taleplere direnen halkla ilişkiler çalışanlarını koruması zorunludur.
• Üyelikten çıkarılma cezası, kişinin bu mesleği yapmaktan alıkonulması biçiminde genişletilmelidir.
• Kamunun, toplumdaki çıkar gruplarının yararlandığı teknikleri anlayacak biçimde “toplumsal bilgi sahibi” olmak üzere eğitilmesi gerekir.
• Kamu üyesi bireyler tek tek kendilerine verilen bilgiyi eleştirel gözle çözümleyebilecek noktaya getirilmelidir.

Halkla İlişkiler ve Gazetecilik

Halkla ilişkiler uzmanları ve gazeteciler yazdıkları bazı metinlerde benzer esaslar doğrultusunda hareket etmelerine rağmen halkla ilişkiler ile gazetecilik birbirinden farklıdır. Aslında halkla ilişkiler uzmanı da gazeteci de aynı yöntemleri kullanarak kitle iletişim araçlarında yayınlanmak üzere mesaj üretirler. Fakat her ikisinin de amaçları, hedef kitleleri ve iletişim kanalları birbirinden farklıdır.

Amaçlar: Bir gazetecinin amacı, hedef kitlesini olabildiğince objektif biçimde bilgilendirmektir. Halkla ilişkiler uzmanının yaptığı ise, çalıştığı kurumu savunmaktır. Şüphesiz halkla ilişkiler uzmanı hedef kitlesini hem bilgilendirmek hem de ikna ve motive etmek amacını taşır. Burada halkla ilişkiler uzmanı/yazarı, işe kendine şu soruyu sorarak başlamalıdır. “Yazacağım metin kurumun amaçlarını gerçekleştirmesinde nasıl yardımcı olacaktır?”

Hedef Kitleler: Gazeteciler görev yaptıkları medyanın hitap ettiği kitleye, yani tek bir hedef kitleye hitap ederler. Halkla ilişkiler uzmanları farklı farklı hedef kitlelere bazen aynı anda bazen de farklı zamanlarda hitap eder. Durum böyle olunca da hedef kitleyi çok iyi tanımalı, onların ihtiyaçlarını öğrenmeli ve onları en iyi nasıl etkileyebileceğini bilmelidir.

İletişim Araçları: Gazeteci hazırladığı haberi hedef kitle ile paylaşabilmek için sadece görev yaptığı kuruluşun olanağından faydalanabilir. Halbuki iyi bir halkla ilişkiler uzmanı yaptığı işe uygun olarak o an hitap edeceği hedef kitlenin özelliğine göre farklı farklı araçları kullanarak mesajlarını iletir. Medya gündemi belirleme gibi bir özelliğine sahip. Onun için yeni bir konuya kamuoyunun dikkatini çekmeye çalışmakta yarar var. Bu yüzden haber değeri taşıyacak konuları ortaya çıkarmak gerekli (Wilcox ve Nolte, 1990. s. 2-3).

Yukarıda anlatıldığı gibi halkla ilişkiler ile gazetecilik arasında bazı farklardan söz etmek mümkündür. Bu farkların yanı sıra bazı meslekler arasında devamlılıktan da söz edilebilir. Halkla ilişkiler uzmanı Bilgin Peremeci’nin de ifade ettiği gibi “halkla ilişkiler mesleği yeni bir soluk almak isteyen gazetecilerin ikinci adresidir.” Öte yandan, halkla ilişkiler uzmanları gazetecilerin ve gazetelerin desteği olmaksızın duyurum yapamazlar. Gazeteciler de halkla ilişkiler uzmanlarının gönderdiği basın bültenleri ile ofislerinden habere ulaşma olanağı bulmaktadırlar.

Halkla İlişkiler ve Pazarlama

Pazarlama ve iletişim bir arada çalışarak rekabetin oldukça yoğun yaşandığı pazarlarda örgüte ilişkin pozitif yönlü bir imaj oluşturmakla yükümlüdürler (Murphy, 1997, s. 363). Pazarlama ve halkla ilişkiler uzmanları MPR (Marketing Public Relations) Pazarlama Amaçlı Halkla İlişkiler kavramını 1980′lerden sonra gittikçe artan bir biçimde literatürlerinde kullanmaya başlamışlardır. Bu terim ilk olarak Amerika’da pazarlama faaliyetlerini destekleyen halkla ilişkileri işaret etmek amacıyla kullanılmıştır. Hatta MPR’ın halkla ilişkilerden bağımsız bir alan olarak değerlendirilmesini isteyen kimi uzmanlar; halkla ilişkilerin bu türünün kendi içinde özerkleştiğini tüketici niteliği taşımayan kesimlerle de ilişkileri kapsayan halkla ilişkilerin diğer biçimlerinden ayrı olarak ortaya konulmasını önermişlerdir.

MPR çok çeşitli iletişim tekniklerinin başarılı bir bileşimidir. Şirketin satış ve pazarlama amaçlarının gerçekleştirilmesine yardımcı olur. Yıllar içinde duyurum, halkla ilişkiler, promosyon, reklam gibi çeşitli iletişim tekniklerinin katı sınırları erimeye başladı. MPR’da tüm bu farklı teknikleri kapsayacak şekilde ortaya çıktı. Halkla ilişkiler firmaları bir zamanlar yalnızca reklam ajansları tarafından sağlanan pek çok pazarlama fonksiyonunu kendileri de gerçekleştirmek için genişlediler ve büyüdüler. Bir yandan da tıpkı halkla ilişkiler firmaları gibi reklam ajansları da duyurum gibi halkla ilişkiler hizmetlerini kapsayacak şekilde yapılarını ve vizyonlarını genişlettiler. Uluslar arası büyük reklam ajansları halkla ilişkiler firmalarını satın aldılar ve müşterilerine en iyi hizmeti vermek için ortak çalışmalar yürüttüler. Söz konusu ister bir ürün, ister bir hizmet ya da kavram olsun MPR, tercih edilen stratejik iletişim aracı haline geldi (Rene, 1995, s. 3-5).

MPR, tüketicilerin ihtiyaç, istek, ilgi ve çıkarları doğrultusunda şirketin ve ürünlerin kimliklerini belirleme, güvenilir bilgi ve iletişim aracılığıyla tüketimi ve tüketici doyumunu teşvik eden planlama, uygulama ve değerlendirme programlarını kapsayan bir süreçtir. Bu tanımdan yola çıkarak MPR’ın sadece kurum maliyetlerinin azaltılması politikalarının bir sonucu olarak görülmemesi ve halkla ilişkilerin maliyetlerin sürekli tüketici aleyhine artmasını engelleyici bir bakış açısıyla hareket edebilmesi ve varoluşunun temel gerekçelerinden birini oluşturan toplumsal sorumluluğun gereklerini üstlenmesi gerektiği sonucunu çıkartmak mümkündür. Kotler’e göre halkla ilişkiler, amacı işletme ya da ürünün adının medyada para ödemeden yer alması olan ve duyurum (publicity) olarak tanımlanan anlayışı daha da ileriye götürerek, iyi bir kurumsal imaj yaratmak ve tanıtım tekniklerinden yararlanarak, işletmenin çeşitli kitlelerle diyalogunu geliştirmeyi hedefleyen daha fazla anlam ve uygulamayı içerdiğini ifade etmektedir.

Günümüzde pek çok işletme halkla ilişkiler birimlerinin faaliyetlerini pazarlama bakışı ile yönetmesini istemekte, bazı işletmeler ise, kurumsal tanıtım ve ürün tanıtımı ile imajı desteklemek için, Marketing Public Relations olarak adlandırılan özel birimler oluşturmakta veya bu hizmeti veren PR firmalarından destek almaktadırlar (Peltekoğlu, 1998, s. 34-35).

Halkla ilişkiler, pazarlamanın hedef kitlesinin tanımlanması ve hitap edilecek kitlenin önceden saptanması açısından anahtar bir role sahiptir. Ayrıca kurumun uzun dönemli pazarlama çabalarına halkla ilişkilerin nasıl katkıda bulunacağı da halkla ilişkiler alanının konularından birini oluşturur (Haywood, 1990, s. 156). Öte yandan halkla ilişkiler ile pazarlamanın ayrıldığı en önemli nokta hedef kitledir. Halkla ilişkilerde hedef kuruluşun ilgili olduğu tüm kitlelerdir (müşteriler, çalışanlar, hissedarlar, tedarikçiler, TBMM üyeleri vb. ). Pazarlamanın hedef kitlesi ise, daha çok potansiyel alıcılardır. Kuşkusuz halkla ilişkilerin hedef kitlesi potansiyel alıcıların önemli bir etkisi vardır. İşte bu nedenle halkla ilişkiler ile pazarlama uyum içinde çalışmak zorundadır.

Shirley Harrison halkla ilişkileri tanımlamada bize yardımcı olacak bazı anahtar sözcükleri sıralarken pazarlamaya da yer vermiştir. Aynı zamanda halkla ilişkilerin zaman zaman pazarlama kitaplarında yardımcı bir fonksiyon olarak aktarıldığından söz etmiştir. Bununla birlikte halkla ilişkilerin kuruma potansiyel ya da mevcut müşteri portföyünün isteklerini saptamada önemli bir yere sahip olduğunu belirterek, halkla ilişkilerin yalnızca pazarlama faaliyetlerinin bir kolu olduğu varsayımını şiddetle reddetmiştir. Çünkü Shirley Harrison’a göre halkla ilişkiler pazarlama uzmanlarının zaman zaman karıştırdığı gibi yalnızca reklam, tutundurma ve duyurum faaliyetlerinden ibaret bir alan olmadığını belirtmektedir.

Halkla ilişkiler uzmanları, pazarlamaya ilişkin kararlara ürünün ya da hizmetin tüketiciye nasıl ve nerede sunulması gerektiğine ilişkin bilgiler sunarak yardımcı olurlar. Kuşkusuz yer ve zamanla ilgili lojistik kararlar ürün ya da hizmet piyasaya sürülmeden önce alınmış olmak zorundadır. Pazarlama karmasını oluşturan 4 P (product/ürün, price/fiyat, promotion/tutundurma, place/dağıtım-yer) içinde halkla ilişkilere tanıtım faaliyetleri, özel bir takım olaylar, sergiler vs. düzenleyerek potansiyel tüketicinin dikkatini çekmeyi başararak pazarlamaya yardımcı olurlar (Baskin, 1997, s.299).

Pazarlama amaçlı halkla ilişkiler örgüt yönetimlerinde giderek daha çok kabul gören bir yaklaşım tarzı haline gelmiştir. Modern pazarlama tekniklerinden biri olan MPR tüketicinin belirleyici olduğu pazar koşullarında örgüt ile tüketici arasındaki tüketici uyumu sağlamayı amaçlayan bir yönetim/halkla ilişkiler politikası olarak ortaya çıkmaktadır. Pazarlama ve halkla ilişkiler arasında oluşturulabilecek iyi bir diyalogla, geliştirilen pazarlama programının başarısı ile ilgili daha somut ve uzun vadeli değerlendirmeler yapılabilir.

Sonuç olarak halkla ilişkiler ve pazarlamanın eşit ağırlıklı olması gerektiğini söyleyebiliriz. Pazarlamada halkla ilişkiler de birbirlerinden haberdar olarak uyum içerisinde olmalıdır.

Bütünleşik Pazarlama İletişimi

Endüstri toplumundan enformasyon toplumuna geçişle birlikte tüketicilerin davranışlarında olduğu kadar pazar yapılarında da önemli değişmeler yaşanmaya başlanmıştır. Bundan dolayı yönetim geleneksel yöntemlerle yoluna devam edemeyeceğini anlamış ve kendini sürekli olarak yenileme dönemine girmiştir. Çünkü son yıllarda yoğun rekabet ortamına uyum sağlama çabaları ve çevreden yöneltilen eleştiriler, işletmelerin reklam, halkla ilişkiler, satış geliştirme, kişisel satış gibi kitlesel olan ve olmayan iletişim yöntemlerinin desteğine daha fazla ihtiyaç duymalarına neden olmaktadır.

Geleneksel pazarlama iletişimi yöntemleri ile parçalanan ve etkinliği azaltılan iletişim çalışmalarını, stratejik olarak planlayan ve koordine eden halkla ilişkiler satın alma davranışlarını doğrudan etkileyen bütünleşik pazarlama iletişimi yaklaşımında örgüt içinde kilit bir görev üstlenmektedir.

Geleneksel anlamda ayrı ayrı yürütülen reklam, halkla ilişkiler, doğrudan pazarlama ve satış promosyonu gibi pazarlama iletişimi faaliyetlerinin birbirleri ile bütünleşerek güçlü bir sinerji yaratmaları gerekmektedir. Dolayısıyla bütünleşik iletişimi, tüm iletişim çabalarının stratejik bir koordinasyonu olarak tanımlamak mümkündür.

Bütünleşik pazarlama iletişimi hedef kitleye belirli marka imajı ve spesifik faydalar yaratabilmek içi tek bir sese ihtiyaç duymaktadır. Bu mesajlar birbirini tutmuyor veya uyuşmuyorsa tüketici anahtar mesajı kaybetmektedir. Kurumlar hedef kitle üzerinde anlamlı bir etki yaratabilmek için bütün iletişimlerde güçlü bir ortak tema ve imaj kullanmalıdır. Aynı zamanda da bütün bu birleşme çabaları maksimum iş gücü ve verimlilik sağlayacağından hem üretim maliyetlerinden hem de zamandan tasarruf sağlanmış olacaktır. Günümüzde artık insanlar sadece reklamlara inanmamaktadır. İnsanlar, kurumlar, ürünler veya hizmetlerle ilgili konuları gazetelerde okuduklarında veya televizyonlarda reklam formatının dışında genellikle de haber veya yorum olarak izlediklerinde inançları kuvvetlenmektedir. İşte bu nedenle halkla ilişkilerde medya ile ilişkiler ve yazışmalar eskisinden daha da önemli bir hale gelmiştir. Şüphesiz bu durum araştırma ve stratejik planlamaya dayalı bir iş modeliyle birleşirse sonuçların çok daha etkili olması kaçınılmazdır. Şekil 3, bütünleşik pazarlama iletişiminde mesajların ve geri bildirimin karşılıklı etkileşimini göstermektedir. Buradaki veri tabanı müşterileri, medyayı ve satış personelini içermektedir.

Bütünleşik pazarlama iletişimi yaklaşımının önemini tartışınız.

Pazarlama içerisinde yer alan tüm iletişim unsurları (halkla ilişkiler, reklam, promosyon, kişisel satış…) tek bir mesaj, tek bir ses olarak tüketiciye ulaşırsa iletişimin etkinliği kuşkusuz çok daha arzu edilen biçimde ortaya çıkacaktır. Bu da ancak bütünleşik pazarlama iletişimi yaklaşımıyla mümkündür. Kurumlarda bu yaklaşımı gerçekleştirebilecek stratejik iletişim nosyonuna ve planlama yeteneğine sahip halkla ilişkiler uzmanlarıdır. Halkla ilişkilerin temel ilkeleri arasında yer alan sosyal sorumluluk ve toplumsal çıkarları ön planda tutma eğilimi ve halkla ilişkilerin bütünleşme sürecini yönetmesi kurumları çok daha iyi noktalara yükselteceği açıktır.