Giyim Kuşam Kodu ve Fiziksel Görünüm

İnsanların birbirleriyle ne tür iletişimleri kuracaklarını belirleyen faktörlerden biri de fiziksel görünümleridir. Tanıdığımız bir insanla kuracağımız iletişimi, o gün üzerine giymiş olduğu elbise herhalde etkilemez. Fakat ilk defa karşılaştığımız insanla konuşmaya başlamadan önce, onun kıyafetini, boyunu, kilosunu algılayabiliriz. Karşımızdaki insanın fiziksel görünümü, en azından iletişime nasıl başlayacağımızı belirler. İnsanlar yeni karşılaştıkları birisinin dış görünüşüne kısa bir süre baktıktan ve o kişiyi zihinlerindeki bilişsel kalıplardan birisine yerleştirdikten sonra, ona “efendi, bey, beyefendi, hemşerim, bacı, bayan ya da hanımefendi” demeye karar verirler. Bu hitap şekillerini kullanabilmek için, her durumda, insanlar tanımadıkları kişilerle karşılaştıklarında, bilgi eksikliklerini gidermek amacıyla onların, kolay bir ipucu olan fiziksel görünüşünden yararlanırlar.

Fiziksel görünüm, konuşmayı başlatan kişi için ipucu olmanın yanı sıra, kendisine hitap edilen kişi için de önemlidir. İnsanlar kendilerini nasıl tanımlıyorlarsa, başkalarının da kendilerine öyle hitap etmesini isterler. Şimdi diyelim ki, bir hastane koridorunda şalvarlı, kasketli bir kişiye bir soru sormak istedik. Muhtemelen söze “hemşehrim” demiş olabiliriz. Aynı koridordaki beyaz önlüklü bir kişiye ise, yüzünü kısa bir süre inceledikten sonra “doktor bey” diye hitap ederiz. (Beyaz önlüklü doktorla hasta bakıcıları karıştırmamak için, karşımızdaki beyaz önlüklü kişinin dış görünüşünü kısa bir süre inceleriz. Bu inceleme sonucunda onun hastabakıcı olmadığına karar verirsek “doktor bey” diye söze başlarız.) Doktorlara “hemşehrim” dememeye özen gösteririz; aksi halde canlarının sıkılabileceğini düşünürüz. Nitekim bazı hanımların, -muhtemelen kendilerini “genç” görmektedirler- kendilerine “anne” diyen pazar esnafına sinirlendikleri bilinir.

İnsanları kendimize yakın ya da uzak hissetmemize yol açan ölçülerden biri de fiziksel görünümleridir. Örneğin, kişiler arası çekicilikte (interpersonal attraction), tek başına olmasa bile dış görünüm önemli rol oynar. İnsanlar en azından, iletişime başlamadan önce karşısındakinin dış görünüşünü değerlendirirler.

Kişiler arası fiziksel görünümün önemli olduğunu düşünmek ve söylemek, bizi rahatsız edebilir. Fakat şurası bir gerçek ki, kime nasıl davranacağımıza karar verme sürecinde elimizdeki ilk bilgi karşımızdakinin fiziksel görünümüdür. Hiç değilse kendimizi korumak için, karşımızdakinin görünümünü dikkate almak zorunda kalabiliriz.

İnsanlar, çevrelerine uyum sağlayabilmek amacıyla, kişiler arası ilişkilerde birbirlerinin fiziksel görünümlerine dikkat ederler. Bunun da ötesinde, fiziksel görünümün insan ilişkilerinde tek ya da en önemli faktör olması, bazı sorunlar yaratabilir. İnsanlar birbirlerini derilerinin rengine, cinsiyetlerine, milliyetlerine ya da kıyafetlerine göre birtakım katı sınıflara ayırırlarsa, fiziksel görünüm ipucu olmaktan çıkıp bir çatışma haline gelebilir. Eğer, karşımızdaki insanların iç dünyalarını gözardı eder, sadece dış görünümlerini ölçü alırsak hataya düşeriz. İnsanların dış görünümlerini onların iç dünyalarından başka bir deyişle duygu ve düşüncelerinden üstün tutmamakta yarar vardır. Çünkü insanların dış görünüşleri ne denli farklı olursa olsun, iç dünyaları birbirine belli ölçüde benzer.

Kişiler arası iletişimde yaratma açısından giyimin önemi büyüktür. Yerine, zamanına uymayan giyim çok değerli nice sözün üstün körü dinlenmesine ve yanlı olarak algılanmasına neden olur.

Örneğin; bir topluluğun önünde konuşma yapmaya hazırlanan genç günlük yaşamında giydiği kot ve tişörtle konuşmasını yapmak istediğinde insanlar, daha onun konuşmasının nasıl olduğunu düşünmeden bu daha çocuk diyebilirler. Eğer resmi giyinmiş olsaydı daha çok dikkate alınabilirdi.

Kıyafetlerimizi, içinde bulunacağımız ortam için hazırlamalıyız. Bir partiye davet edildiniz. Kıyafetimizi düşünmeden önce partinin resmi mi yoksa bir arkadaş partisi mi olup olmadığı önemlidir. Eğer resmi bir partiyse kot pantolon ve tişörtle çok kaba kalabilir ve çevremizde fısıldaşan insanların seslerini duyabiliriz. Eğer parti resmi değilse ve oraya da takım elbise, kravat veya bir gece elbisesiyle ve ağır bir makyajla gidilecek olursa yine aynı ters tepkiyle karşılaşılabilir.

İnsanoğlu şu ya da bu biçimde örtünmeye başladıktan sonra kullandığı giysiler ve süsler de toplumsal statü ile ilgili özellikler kazanmıştır. Kişinin toplumsal statüsü, onun toplumdaki yaptığı işler, üstlendiği roller tarafından belirlenir. Toplumsal tabakalaşma ve farklılaşma olmayan toplumlarda bile yaşa ve cinsiyete göre kıyafetler belirlenir.

İnsanların kıyafetlerinden hangi statüye ait olduğunu da anlayabiliriz ve iletişimimizi ona göre kullanmaya çalışırız. Bir büroda çalışan sekreter işyerine köylü kıyafetinde bir adam geldiğinde ve yetkili birisiyle görüşmek istediğini söylediğinde; sekreterin adamı gördüğündeki hitap şekli “buyurun amca, dayı, beybaba” şeklinde gerçekleşir. Sonra da, onu yetkili insanla görüştürmeden önce, niçin görüşmek istediğini öğrenir. Fakat aynı şekilde resmi kıyafetleriyle birisi geldiğinde tam tersi bir şekilde davranır. Giyiniş tarzının karşısındakileri nasıl etkilediğini incelemek isteyen bir Amerikalı üniversite öğrencisi, iki farklı biçimde giyinerek otostop yapmıştır. Haftanın pazartesi, çarşamba ve cuma günleri hippi kılığında yola çıkmış ve eliyle işaret ederek otostop yapmak istediğini belirtmiştir. Salı, çarşamba ve cumartesi günleri ise ütülü pantolon, temiz gömlek, kravat ve boyanmış ayakkabı giymiş ve yola çıkmış, yine aynı yerde aynı işaretleri yaparak arabalara binmeye çalışmıştır. Görmüştür ki, hippi kıyafeti giydiği zaman kendisini ancak hippi kılıklı olan ve genellikle eski arabaları kullananlar, iyi giyinmiş durumda ise daha lüks otomobilleri kullanan iyi giyimli kimseler arabalarına almışlardır.

Bir iş aramaya gittiğimizde ya da bir görüşme yapmak istediğimizde, karşımızdakini olumlu bir şekilde etkilemek isteriz, bu yüzden giyimimize özen gösteririz. Ama günümüz toplumu giyiniş kalıpları bakımından oldukça çeşitlilik göstermektedir. Öyle ki, bazen hippi kılığıyla gezmek toplumun belirli kesiminde kişiye daha çok sosyal yaklaşma olanakları sağlamaktadır.

Öğrenmemiz gereken, giyimimizin karşımızdakini etkilediğini bilmek ve bu etkinin toplumun hangi kesiminde nasıl olacağını önceden bilinçli olarak saptayabilmektir.