Bildirim Yükümlülüklerine Uymamanın Yaptırımı: İdari Para Cezaları

Yaptırımların Niteliği ve Türleri

Hukuk kuralları kişilerle kişiler ya da kişilerle devlet arasındaki ilişkileri düzenleyen maddi yaptırımlı kurallardır. Yani hukuk kuralları bir yandan sosyal ilişkileri düzenlerken, öte yandan da bu kurallara uyulmaması halinde tarafların karşılaşacakları yaptırımları hükme bağlar.

Sosyal güvenlik hukuku ve bu hukuk dalına ilişkin kurallar da diğer hukuk kurallarından farklı değildir. Sosyal güvenlik hukuku kuralları çoğunlukla kişilerle (yani işverenlerle) devlet (yani Sosyal Sigortalar Kurumu) arasındaki ilişkileri düzenlemekte ve işverene bazı yükümler getirmektedir. Kamu yararı amacıyla getirilen bu hükümlere uyulmaması halinde ise işverenler için bazı yaptırımların düzenlendiği görülür. Belirtilen yaptırımlardan bir kısmı hukuki nitelik taşırken, bazıları da cezai niteliktedir. Bu ünitede işverenin yukarıda incelediğimiz belge ve bildirge verme yükümlülüklerine uymaması halinde karşılaşacağı idari para cezaları üzerinde duracağız. Önemle belirtmek gerekir ki, işveren aleyhine uygulanan yaptırımlar aşağıda inceleyeceklerimizle sınırlı değildir; ancak ünitemizin çerçevesi bakımından sadece SSK’da belirtilen idari para cezalarının ele alınması uygun bulunmuştur.

Kurumlarca Verilecek İdari Para Cezaları

İşyeri Bildirgesine Bağlı İdari Para Cezası

İşverenin, Kanunun 8 inci maddesinde belirtilen İşyeri Bildirgesini en geç sigortalı çalıştırmaya başlayacağı tarihte, işyerinin devri halinde devir alanın en geç devir tarihinde, miras yoluyla intikali durumunda ise mirasçıların en geç ölüm tarihinden itibaren üç ay içinde Kuruma vermemesi halinde:
1. Bilanço esasına göre defter tutmak zorunda olanlar için üç aylık asgari ücret tutarında,
2. Diğer defterleri tutmak zorunda olanlar için iki aylık asgari ücret tutarında,
3. Defter tutmakla yükümlü olmayanlar için bir aylık asgari ücret tutarında para cezası uygulanır.

 

Bilanço esasına göre defter tutan işveren, eğer süresi içinde işyerini Kuruma bildirmezse bunun yaptırımı ne olur?

Sigortalı İşe Giriş Bildirgesine Bağlı İdari Para Cezası

İşveren ve varsa aracı tarafından bu Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 13. maddesinde belirtilen Sigortalı İşe Giriş Bildirgesinin Kanunun 9 uncu maddesinde öngörülen sürelerde Kuruma verilmemesi halinde; her bir sigortalı için aylık asgari ücret tutarında, bildirilmeyen sigortalıların çalışma izninin olmaması durumunda asgari ücretin iki katı tutarında para cezası uygulanır.

 

Süresi içinde sigortalı işe giriş bildirgesini vermeyen işveren aleyhine hangi yaptırım uygulanır?

Diğer Yükümlülüklere Bağlı İdari Para Cezaları

İşverenler veya varsa aracılara ve 4857 sayılı İş Kanununun 7 nci maddesine göre sigortalıyı devir alanlara;

a. Aylık Prim ve Hizmet Belgesinin gerek Kanunun 79 uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri anılan fıkrada belirtilen süre içinde Kuruma vermeyenlere her bir fiil için belgenin;
1. Asıl nitelikli olması halinde aylık asgarî ücretin üç katını geçmemek kaydıyla Kuruma verilmiş olan belgede kayıtlı sigortalı sayısı başına aylık asgarî ücretin 1/5’i tutarında,
2. Ek nitelikte olması halinde Kuruma verilmiş olan her bir ek belge için aylık asgarî ücretin 1/8’i tutarında, Şu kadar ki, ek belgenin 79 uncu maddenin üçüncü fıkrasına istinaden Kurumca re’sen düzenlenmesi durumunda aylık asgarî ücretin üç katı tutarında,
3. Mahkeme kararı ile veya denetim elemanlarınca yapılan tespitler sonucunda ya da kamu kurum ve kuruluşları tarafından düzenlenen belgelerden hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği saptanan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği üzerinde durulmaksızın aylık asgarî ücretin üç katı tutarında, Bu Kanunun 79 uncu maddesinin onüçüncü fıkrası uyarınca sigorta müfettişi tarafından veya 130 uncu maddesinin sekizinci fıkrasında belirtilen serbest muhasebeci mali müşavir ve yeminli mali müşavirlerce düzenlenen raporlara istinaden Kuruma bildirilmediği tespit edilen eksik işçilik tutarının maledildiği aylardan dolayı aylık asgarî ücretin üç katı tutarında para cezası uygulanır.

b. İşyeri kayıtlarının istenilen sürede ibraz edilmemesi, ibraz edilmekle beraber bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara uygun olarak düzenlenmemesi halinde, defter ve belgeleri ibraz etme yükümlülüğünü Kurumca yapılan yazılı ihtara rağmen on beş gün içinde mücbir sebep olmaksızın yerine getirmeyenlere;
1. Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü iseler aylık asgari ücretin on iki katı tutarında,
2. Diğer defterleri tutmakla yükümlü iseler aylık asgari ücretin altı katı tutarında,
3. Defter tutmakla yükümlü değil iseler aylık asgari ücretin üç katı tutarında, Defter ve belgelerinin tümünü bu bentte belirtilen süre içinde ibraz etmekle birlikte, yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara uygun olarak düzenlemeyenlere, her bir geçersizlik hali için, ibraz edilmemesi üzerine uygulanan miktarları aşmamak kaydıyla aylık asgari ücretin yarısı tutarında,

c. Bu Yönetmeliğin 20 nci maddesinde belirtilen belgenin (Aylık Prim ve Hizmet Belgesi) aynı maddede açıklanan sürede işyerlerinde sigortalıların görebileceği bir yere asılmaması durumunda, aylık asgari ücretin iki katı tutarında para cezası uygulanır.

 

İşverenin Aylık Prim ve Hizmet Belgesini işçilerin görebileceği bir yere asmamasının yaptırımı nedir?

Sağlık Muayenesine İlişkin Belgelerin Verilmemesinin Yaptırımı

Hatırlanacağı gibi, iş kazaları ve meslek hastalıkları ile hastalık ve analık sigortaları çerçevesinde sağlık yardımlarından yararlanabilmek için bazı belgelerin düzenlenmesi gerekmektedir. Bu belgeler arasında sağlık karneleri, vizite kâğıtları ve sağlık belgeleri sayılabilir. Belirtilen belgelerden sağlık karneleri Kurum tarafından düzenlenirken; vizite kâğıdı ve sağlık belgelerinin örneği Kurumca hazırlanan formlarla ve işveren tarafından düzenlenmesi gerekmektedir.

İşte bu belgeleri Kurumca yapılan yazılı ihtara rağmen üç gün içinde düzenlemeyenlere aylık asgari ücret tutarında idari para cezası verilir (SSK.m.140, f.1-f). Ekleyelim ki, bu belgelerdeki bilgilerin eksik ve yanlış olması sebebiyle sigortalı ya da yakınları için Kurumca yersiz ya da yanlış olarak yapılan her türlü masraflar da işverene ödettirilir (SSK.m.90, f.son).

İdari Para Cezalarının Ayrı Ayrı Uygulanması

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin yukarıdaki düzenlemelerine ilişkin yükümlülükleri yerine getirmeyen işverenler hakkında her bir yükümlülük için ayrı ayrı idari para cezası uygulanır.

İdari Para Cezalarının Tebliği

İdari para cezaları Kurumca hesaplanarak ilgililere tebliğ edilir. Söz konusu cezalar tebliğ tarihinden itibaren (15) gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun ilgili Ünitesine itiraz edilebilir.

İdari Para Cezalarına İtiraz ve Sonuçları

İdari para cezasına karşı yapılan itirazı Kurumca reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren (60) gün içinde İdare Mahkemesine başvurabilirler. Mahkemeye itiraz, takip ve tahsilâtı durdurmaz. Ancak, yanlış veya yersiz alındığına karar verilen idari para cezaları, talep edilmesi halinde, Kuruma başka borcun olmaması kaydıyla yasal faizi ile birlikte ilgililere iade olunur.

İşten Ayrılma Bildirgesi Verilmemesinin Yaptırımı

İşsizlik sigortasını düzenleyen 4447 sayılı Kanunun 48. maddesinde öngörülen işten ayrılma bildirimini süresi içinde Kuruma vermeyen işverenlere her bir fiil için ayrı ayrı asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası verilir (4447 s.K. m. 54, f.1-b).