Bankalarla İlgili Temel Bilgiler

Bankanın Tanımı

Genellikle bir kavramın tanımı yapılırken, söz konusu kavramın işlevleri göz önüne alınarak tanım yapılır. Günümüzde teknolojik gelişmelerin etkisiyle her geçen gün bankaların faaliyetlerinin çoğalması ve çeşitlenmesi ile bankacılıktaki uzmanlaşmaya gitme nedeniyle banka için yeterli tanımlama yapmak olanaksızlaşmakta ve yapılmış olan tanımlamalar da kısa sürede yetersiz kalmaktadır. Kanunlarımızda da banka için tam bir tanımın yer almadığını görmekteyiz. Nitekim, Bankalar Kanunu banka için bir tanım vermemektedir. Ticaret Kanunu’nun “Banka tabirinden maksat Bankalar Kanunu’nun hükümlerine tabi müesseselerdir” şeklindeki ifadesi de bir tanım niteliği taşımamaktadır.

Banka için bir tanım vermenin güçlüğüne rağmen çeşitli tanımlarda yer alan ortak noktalardan yararlanmak ve bankaların günümüzdeki fonksiyonlarının ışığı altında, bankayı; mevcut öz kaynaklarını, bunun yanında halktan topladıkları mevduatı ve diğer kaynaklardan yarattıkları imkânları kullanarak para ve kredi ticareti yapan, ayrıca mali ve sosyal işlere girerek ekonomik hayata katkıda bulunan iktisadi kuruluş şeklinde tanımlayabiliriz.

Bankaların Örgütlenmesi

Bankaların Bankalar Kanunu’na göre örgütlenmesi, genel müdürlük ve şubeler şeklindedir. Bankacılık uygulamasında, genel müdürlük, şubelerin faaliyetlerini yürütürken yönetim kurulunca belirlenen ilke ve yöntemlere uygun olarak çalışmalarda bulunmalarını koordine etme görevini üstlenir. Aynı zamanda genel müdürlük şubelerin denetlenmesinde yönetim kurulu ile genel kurul arasında ara organ fonksiyonlarını da üstlenir.

Bu nedenle genel müdürlük ayrıca kendi içinde örgütlenmiş olup genel müdürlüğe bağlı müdürlükler şunlardır:
– Teftiş Kurulu
– Hukuk Müşavirliği
– Personel Müdürlüğü
– Muhasebe Müdürlüğü
– Krediler Müdürlüğü
– İştirakler Müdürlüğü
– Haberleşme (Muhaberat) ve Arşiv Müdürlüğü
– Eğitim ve Araştırma Müdürlüğü
– Bilgi İşlem Müdürlüğü
– Levazım Müdürlüğü

 

Genel müdürlüğün görevleri nelerdir ve hangi müdürlüklerden oluşur?

 

Şubelerin örgütlenmesi nasıldır?

Bankalar Kanununda şubeler “bankaların şube, ajans ve banka işlemleri ile uğraşan seyyar büroları gibi her türlü yerel örgütü” şeklinde tanımlanmıştır. Başka bir deyişle şubeler, banka genel müdürlük organlarının belirlediği ilke ve yöntemlerle ilgili mevzuatın dikkate alınarak müşterilerine hizmetin sunulduğu yerler olmaktadır.

Şubenin örgütlenmesi şubenin büyüklüğüne, yapmakta olduğu işlem çeşidine göre değişir. Müdür ve yardımcıları dışında servis şefleri de şubede yöneticilik işlerini üstlenmektedirler. Şubelerdeki servisleri, müşteriyle doğrudan doğruya ilişkileri olup olmamasına göre aktif servisler ve pasif servisler olmak üzere iki sınıfa ayırabiliriz.

Günümüzde bankalardaki tüm işlemler bilgisayar sistemleri aracılığıyla yürütüldüğünden eskiden var olan mevduat servisi, krediler servisi, havale servisi, vezne gibi müşteriler ile direkt ilişki içinde olan aktif servisler yapı değiştirmişlerdir. Öte yandan muhasebe servisi, istihbarat servisi, hukuk işleri servisi, levazım servisi şeklindeki servisler de müşteriyle direkt ilişki içinde olmadıklarından pasif servis örnekleridir.

Bankayla İlişkilerde İşletmenin Temsili

Başlı başına varlıkları olan ve belirli bir amaç gütmek üzere kurulan kişi ya da sermaye topluluğu olarak ifade edebileceğimiz tüzel kişiler; özel hukuk tüzel kişileri, kamu hukuku tüzel kişileri ve kamu iktisadi kuruluşları olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Bizim çalışma konumuz işletmelerin banka ile ilişkileri olduğundan, özel hukuk tüzel kişilerinden şirketlerin kanuni temsil yetkisi konusu üzerinde açıklamalarda bulunacağız.

Şirketlerin temsil yetkisinin açıklığa kavuşturulması için öncelikle ilgili şirketin ticaret sicili ve kuruluş sözleşmesine bakılmalıdır. Şirket şekillerine göre sözleşmelerinde bu konuda özel bir hüküm yoksa, kredi açılması veya açılan hesapta ortaklık adına tasarruf yetkisi olanlar şu şekilde sıralanabilir:

Aksi kararlaştırılmış olmadıkça adi şirketlere ait hesaplar üzerinde diğerlerinin vekaletnamesini almış ya da noterden onaylı ortaklık anlaşmasında, kendisinin şirketi temsil yetkisi açıkça belirtilmiş olan ortak, tasarrufta bulunabilir ve şirket adına kredi açtırabilir. Kolektif şirketlerde aksine hüküm olmadıkça, ortaklardan her biri bağımsız olarak ortaklık adına kredi açtırabilir ve tasarruf edebilir. Komandit şirkette, şirket borcundan dolayı kişisel sorumluluk da üstlenmiş olan komandite ortaklardan her biri ortaklık adına kredi açtırabilir ve bu hesapta tasarrufta bulunabilir. Ayrıca, sözleşme ile veya sonradan komanditer ortaklardan birine de ortaklık adına kredi veya hesap açma ve bu hesapta tasarruf yetkisi verilebilir.

Anonim şirketlerde yönetim kurulu, ortaklık adına kredi ve hesap açtırmaya ve bu hesapta tasarrufa yetkilidir. Limited şirketlerde ise, aksi kararlaştırılmadıkça ortaklardan her biri müdür sıfatıyla veya hep birlikte bankada kredi açtırabilir ve ortaklığın hesabında tasarrufta bulunabilirler. Belirli bir müdür tayin edilmesi halinde, şirket, bu müdür tarafından temsil edileceğinden ortaklık hesaplarında da bu müdür tasarrufta bulunur. Müdürün yetkileri de ticaret sicilinden öğrenilebilir. Tasfiye halindeki şirketlerde tasfiye memurları ortaklık adına tasarruf yetkisine sahip olup bu memurların bankalardan kredi talebi, genellikle şirket alacaklarının tahsilini temin doğrultusundaki faaliyetlerin gerektirdiği sınırlarda ve akreditif ve benzeri başlanmış işlemin tamamlanması doğrultusunda olması gerekmektedir.

Banka İşlemlerinin Bölümlenmesi

Banka işlemlerinin sınıflandırılmasında kesin bir sınıflandırma yapılması mümkün olmamakla beraber genel olarak bankaların faaliyetlerini; kaynak sağlama, kredi verme ve hizmet işlemleri olmak üzere üç başlık altında toplayabiliriz. Bankalar faaliyetlerini sürdürmek için ihtiyaç duydukları fonlarını; öz kaynakların yanı sıra, mevduat toplayarak, senet reeskontu ya da avans şeklinde T.C. Merkez Bankasına borçlanarak ve tahvil çıkarma yoluyla temin ederler.

 

Bankalar ihtiyaç duydukları fonları hangi kaynaklardan elde ederler?

 

Bankaların kredi verme işlemleri hangi kalemlerden oluşur?

Bankaların kredi işlemleri, gerek öz kaynaklarını, gerekse yabancı kaynaklarını üçüncü kişilere kredi olarak verme veya üçüncü kişileri bankanın itibarından yararlandırma işlemlerini kapsar. İskonto, iştira, açık kredi, kefalet karşılığı kredi, maddi teminat karşılığı kredi, kabul ve kefalet kredileri v.b. işlemler de kredi verme işlemlerine dahildir.

Bankalar; kaynak toplama, kredi verme şeklindeki faaliyetleri yanında ayrıca, havale, kupon tahsili, senet tahsili, kiralık kasa, istihbarat hizmeti, müşterileri adına menkul kıymet alım satımı vb. hizmetleri de müşterilerine sunarlar.