Elektronik İşletme (E-İşletme)

Dünyada teknoloji ve ticaret alanındaki değişimler, işletmelerin hem içinde hem de dışında yeni bir işletme modeli yaratmalarına neden olmuştur. Bu modele Elektronik İşletme (e-işletme) denilmektedir. Bu değişimin altında yatan teknoloji ve İnternettir. İnternet, çok sayıda işletmeyi tek bir ağ üzerinde bütünleştirerek, çok geniş elektronik pazarları yaratmıştır.

Elektronik pazar; çok sayıda satıcıyı ve alıcıyı bilgi, mal, hizmet ve ödeme değiş tokuşu için birbirine bağlayarak bütünleştiren bir bilgi sistemidir. Bu sistemler bilgisayar ve ağlarla birbirlerine bağlanmakta ve desteklenmektedirler. Bu sistemlerde satıcılar ve alıcılar; mallarını teşhir etme, mal seçme, fiyat koyma, sipariş verme, irsaliye ve fatura düzenleme, ödeme, banka havalesi gibi işlemleri gerçekleştirebilmektedir. Alıcıların ve satıcıların nerede olduklarına bakılmaksızın, alım ve satım işlemleri, sayısal (dijital) teknoloji aracılığıyla yapılmaktadır.

Çok sayıda mal ve hizmetin, küresel pazarlarda reklamı, satın alınması ve ödenmesi, İnternet kullanımıyla mümkündür. e-İşletmeler, www.’de görsel elektronik broşürler, ürün kitapçıkları, reklamlar ve diğer formları oluşturmaktadırlar. Birçok satıcı, kendi sattığı özel ürünlerin tanıtımını ve sunumunu İnternet ortamında müşterilerine yansıtabilmektedir. Tüketiciler, elektronik ortamda mağazalarda sergilenen ve sunulan malların üreticisini, satıcını, özelliklerini, satıldığı yeri, fiyatını malın üzerine tıklayarak öğrenmekte ve aracı kullanmaksızın malların siparişini verebilmektedir. Aynı şekilde elektronik finans kurumları, www.’de hisse senedi, hazine bonosu vb. işlemleri yapabilmektedir. Yine aynı şekilde bankalar, bankacılık işlemleri için www.’i müşterilerine kullandırarak bankacılık işlemlerini yaptırmakta ve bu sayede maliyetleri önemli ölçüde aşağıya çekmektedir.

İnternet teknolojisinin işletmeler tarafından benimsenmesinin temel nedeni, aracılık ve koordinasyon maliyetlerini olağanüstü düşürerek, yarış üstünlüğü sağlamasıdır. Aynı şekilde, işletmelerin İntranet teknolojisini benimsemesinin temel nedeni de, içsel süreçlerin planlanmasını, örgütlenmesini, uyumlaştırılmasını ve denetlenmesini son derece kolaylaştırması, işletme etkinliklerine bütünlük, hız ve verimlilik kazandırarak, ikinci bir rekabet üstünlüğü getirmesidir.

İntranet, işletmenin tüm işlevleri için çok önemli bir unsur halini almıştır. Bunun temel nedeni, geleneksel işletme yönetiminde insan hızıyla yapılan tüm işlevlerin, intranet olanaklarıyla elektronik olarak yapılmasıdır. Artık tüm işletme süreçleri, elektronik etkileşimli olarak yönetilmektedir.

İnternet teknolojisinin satıcılar ile alıcılar arasındaki işlemlere olanak sağlaması, baş döndürücü bir hızla artan elektronik ticaretin yaygınlaşmasına neden olmaktadır. Elektronik ticaret, İnternet ağ ve diğer dijital teknolojileri kullanarak, mal ve hizmet alım-satımının elektronik ortamda yapılması sürecidir. Aynı şekilde elektronik ticaret; ödeme, fiziksel dağıtım, reklam, tutundurma gibi, pazarlama işlevlerini de içermektedir. El ile yürütülen ticari işlemleri, bilgi akışını, siparişlerin, ödemelerin, muhasebeleştirme işlemlerinin ve benzeri süreçlerin elektronik olarak yapılması; işletmelerin stok maliyetlerini, pazarlama maliyetlerini, personel maliyetlerini vb. önemli ölçüde azaltmış buna karşın etkinlik ve verimliliği artırmıştır.

İşletmeler, elektronik ticarette yaygın olarak kullandıkları İnternet teknolojisinin yanında, kendi iç ortamlarındaki işletmecilik ve yönetsel uygulamalarında da intranet’i kullanmaktadırlar. İntranet, İnternet teknolojisinin kapalı devre olarak kullanılmasıdır. İşletmeler, İnternet olanaklarıyla nasıl küresel pazarda elektronik ticaret yapmaya başlamışlarsa, intranet ortamında da Elektronik İşletme (e-işletme) ortamını yaratmışlardır. Elektronik işletme uygulamalarında eğer işletme çeşitli kişi ve kurumlara sisteme erişme şifresi vermiş ise bu uygulamaya ekstranet denilmektedir. Elektronik İşletme (e-işletme); işletmenin faaliyetleriyle ilgili olarak kullanılan tüm bilgisayarların birbirine bağlanmasından oluşan özel bilgi ağından oluşan bir sistemdir.

Bu yerel ağla, işletmelerin bütün birimlerinin ürettiği bilgileri, elektronik bir hızla, ortak olarak kullanmak mümkündür. Intranet, yeni belge tasarımlarını, bakım-onarım zamanlarını, işgören doküman ve politikalarını, üretim planlamalarını, muhasebe işlemlerini ve diğer işletmecilik uygulamalarına ait belge, doküman ve raporlarını, eş zamanlı olarak görüntülediği ve ilgililere sunduğu için, işletme yönetiminin etkinliği ve verimliliği çok yüksek bir oranda artmıştır.

Aşağıdaki Şekil 4.1′de e-işletme uygulaması bütünleşik olarak sunulmuştur. Şekilde de görüleceği gibi işletme faaliyetleriyle ilgili iç ve dış tüm uygulamalar elektronik ortamda bütünleştirilmiştir.

Gerek İnternet teknolojisiyle yapılan elektronik ticaret ve gerekse de İntranet ve extranet ile yapılan elektronik işletmecilik, işletme yönetimlerinin önemli ölçüde değişmesine neden olmuştur. İşletme yöneticileri bundan böyle, bildikleri bütün geleneksel yönetim ilkelerini, yöntemlerini ve modellerini hızlı bir şekilde bir kenara itip, söz konusu bilgi ve bilgi teknolojisine adapte olmak mecburiyetindedirler. Boyutları hızlı bir şekilde genişleyen bilgi teknolojisi çağında; artık elektronik ticaret ve elektronik işletme gündemdedir. Bütün bu nedenlerden dolayı, İnternet ve diğer bilgi teknolojilerinin başarıyla kullanılabileceği yeni işletme sistemleri, yeni işletme süreçleri, yeni işletme ve iletişim kültürü vb. uygulamaların hayata geçirilmesi bir gereklilikten çok zorunluluk olmuştur.

Yukarıdaki Şekil 4.2′de de görüleceği gibi e-ticaret özellikle işletme sınırlarını aşan işlemlerden oluşurken, e-işletme özellikle işletmenin içindeki iş süreçlerine yönelik dijital teknolojik uygulamalara yöneliktir.