Toplumsal Sorumluluk Düzeyleri

Bir sınıflama yardımıyla, kuruluşların çeşitli gruplara yönelik toplumsal sorumluluklarının değerlendirmesi yapılabilir. Toplumsal sorumluluklar dört basamaklı bir piramit olarak incelenebilir.

Piramidin tabanını, kuruluşun varlığını sürdürmesi için üretme, kâr elde etme, çalışanları uygun ücretlendirme gibi ekonomik sorumluluklar oluşturur ve yaşamlarını sürdürürken kıt kaynakların optimum düzeyde kullanılmasını da dikkate almayı gerektirir. Örneğin, ürünlerinde ve üretim süreçlerinde, doğal çevreye zarar vermeme, doğal kaynakları israfa yol açmayacak biçimde kullanılma gibi. Piramit’in ilk basamağı, -uygun davranmayı gerektiren- yasal sorumluluklardır. İkinci basamakta, ahlaki sorumluluklar -adil ve doğru olma yükümlülükleri, kötülükten kaçınan yaklaşımlar- yer alır. Piramidin tepesinde ise, kuruluş iyi, sorumlu bir vatandaş kimliğiyle karşımıza çıkar. Gönüllü sorumluluklar olarak anılan bu basamakta, topluma katkıda bulunacak kaynaklar ve yaşam niteliğini iyileştirme, diğer bir anlatımla, topluma yönelik sorumluluklar ön plana çıkar. Toplumsal sorumlulukların yerine getirilmemesinin yansımaları toplum üzerindeki acı sonuçlar doğurabilir. Çünkü kuruluşlar, üniversiteler ve hastaneler sağlıksız bir toplumda başarılı olamaz.

İşletme yöneticileri, sağlıksız bir toplum yaratılmasında doğrudan sorumlu olmasalar da, toplumu iyileştirme, geliştirme sorumluluğu taşımak zorundadır. Çözülmesi gereken sorunlara ya da desteklenmesi gereken konulara eğilerek topluma katkı sağlama, kuruluşlara çok şey kazandırır. Örneğin; çalışanların kuruluşlarına bağlılığı ve motivasyonları olumlu etkilenerek artabilir. Kamuoyunun gözünde işletmenin imajı ve itibarı bu girişimlerinden olumlu etkilenebilir, tüketiciler tercihlerini bu kuruluştan yana kaydırabilir. Kaldı ki, tüketiciler de, kuruluşların toplumsal sorunlarla ilgilenmelerini ve çözüm üretmelerini bekler. Ülkemizde, kurumsal toplumsal sorumlulukla ilgili yapılan bir araştırma, tüketicilerin bu beklentilerini ortaya koymaktadır. 20 ilde, 1335 kişi ile görüşülerek yapılan bu araştırmada deneklere, kuruluşların toplumsal sorumluluk çalışmalarında hangi konulara öncelik vermesi gerektiği sorulmuştur. Deneklerin %30′u kuruluşların öncelikle eğitim ve öğretime, %21′i sağlığa ve %12′si de çevre ve doğayı korumaya katkı yapmasını istemektedir.

Toplumsal sorumluluk piramidinin ahlaki ve gönüllü sorumluluklar düzeyi son yıllarda daha da ön plana çıkmıştır. Ekonomik sorumluluklar, kuruluşun varlığını sürdürmesinin, yasal sorumluluklar ise yasalar bağlamında toplumsal ve ticari yükümlülüklerin yerine getirilmesinin zorunlu taraflarıdır. Oysaki ahlaki ve gönüllü sorumlulukları yerine getirmenin cezai yaptırımı, en azından yasal anlamda yoktur.

Ancak kuruluş yönetiminin toplumsal sorumluluklarına ilişkin yaklaşımı, etik sorumluluklarının yönünü belirtir. Kuruluş, eğer bu sorumluluğun öneminin farkındaysa duyarlılık gösterir. Etik ilkeler belirler, uygular ve uygulanması için gerekli ortamı hazırlar. Ne yazık ki, günümüzde bazı kuruluşlar etik yaklaşımın önemini gözardı ederek faaliyetlerini sürdürdüğünü de görmek mümkün. Bunlar salt kâr, satış gibi amaçlarla hareket ederek, çevreyi ve ilgili çıkar gruplarını dikkate almayarak ilerlemeye çalışan kuruluşlardır. Bunların bu kısır yaklaşımlarıyla, uzun dönemde başarılı sonuçlar alması mümkün değildir.