Ücretin İlgilileri Açısından Önemi

Ücret Şekil 9. 1′de de görüldüğü gibi çok yönlü bir kavramdır. Ekonomik ve sosyal yaşamın hemen hemen tüm alanlarını etkilemektedir. Bu bağlamda ücretin öneminin çalışanlar, işverenler, sendikalar, devlet ve toplum açısından kısaca incelenmesi yararlı olacaktır.

Çalışanlar açısından ücretin önemi: Çalışanlar açısından ücretin ekonomik yönü, çalışan bir bireyin tek temel gelir kaynağı olması ve ekonomik gücünü belirlemesi nedeniyle çok önemlidir. Ücret, çalışan bireyin ve onun bağımlılarının (ailesi ve geçindirmekle sorumlu olduğu kişiler grubunun) hemen hemen tüm ihtiyaçlarını karşılamada temel araç olma özelliği taşımaktadır. Ücret geliri, çalışanın kendisi ve bağımlıları için ekonomik bir güvence sağlamanın yanı sıra refah düzeyini belirlemesi nedeniyle de önemlidir. Birey kendi çabasıyla elde edeceği ekonomik kaynak olan ücreti yiyecek, barınma, eğitim, sağlık, eğlence, tatil vb. ihtiyaçlarını karşılarken ve diğer hizmetlerden yararlanırken kullanır.

Bir başka açıdan ücret, bireyin çalıştığı kurum ve sosyal yaşantısındaki statüsünü belirleyen önemli bir faktör niteliği taşımaktadır. Yapılan araştırmalar güven duygusu, statü, saygınlık kazanma, toplumsal kabul görme gibi temel bireysel ihtiyaçlar ile alınan ücretler arasında çok yakın bir ilişki olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bireyler, paraya ve onun alım gücüne gerektiğinden fazla önem vermektedirler. Çünkü para, toplumda statü elde etmek için yararlanılan önemli bir araç olarak görülmeye başlanmıştır. Yüksek statü de günümüz toplumlarında daha fazla saygı ve daha çok ilgi topladığından bireyler için çok değerli hale gelmiştir (Can, Akgün & Kavuncubaşı, 1995, s. 246).

Ücretin bireyi çalışmaya motive edici faktörler arasında önceliği üzerinde bir fikir birliği yoktur. Ancak son yıllarda yapılan araştırmaların bulguları ücretin bireyi motive etmede birinci dereceden bir faktör olmadığı görüşünün ağırlık kazanmasına neden olmuştur. İşyerinde bireyi motive etmede onu tanıma, iş ile birey arasında uyum sağlama, sağlıklı bir iş ortamı oluşturma, ödül-ceza sistemlerinin eşitlik ve adalet ilkesine uygun olması, çalışanlara iş güvenliği sağlanması, iş genişletme, iş zenginleştirme, kararlara katılmayı sağlama, iş ortamının sosyal, psikolojik ve fiziksel koşullarını etkililiği ve verimliliği sağlayacak şekilde düzenleme vb. araçlar kullanılmaktadır. Ancak, ücret ve diğer ödemelerin artışı birey için bir başarı elde etmiş olma duygusunun sembolik bir aracı olabilir. Örneğin, ücret artışı alan bir birey gelirindeki bu artışı çabalarının tanınması olarak görebilir ve işi açısından bir başarı duygusuna erişebilir. Bu iç tatmin, birey için parayla satın alınabilecek tatminden çok daha olumlu bir etkiye sahiptir.

İşverenler açısından ücretin önemi: İşverenler için ücret ödemeleri önemli bir maliyet kalemidir. Gerçekten de üretim işletmelerinde ücretler toplam maliyetlerinin yüzde %20′sinin altına nadiren düşmekte, hizmet işletmelerinde de genellikle yüzde %80′ini aşmaktadır. Ancak bu konuda işverenlerin cevap aramaları gereken bazı sorular vardır. Örneğin, işçilik ücretleriyle işgücü maliyetleri aynı şey midir? İşçilik ücretlerinin kısılması işgücü maliyetlerini düşürür mü? İşgücü maliyetleri bir mağazanın toplam maliyetlerinin gerçekten ne kadarlık bir bölümünü oluşturur? İşgücü maliyetlerinin düşük tutulması güçlü ve sürdürülebilir bir rekabet üstünlüğü yaratır mı? Bu sorulara verilecek yanıtlar konusunda yerleşik kanıların önemli bir bölümü yanıltıcıdır ve yanlıştır. Özellikle de işçilik ücretleriyle işgücü maliyetlerinin aynı şey olduğu kanısı yanlıştır. İşçilik ücreti, çalışılan zamana göre bölünen toplam ücrettir. İşgücü maliyeti ise, üretkenliği dikkate alır.

Sendikalar açısından ücretin önemi: Sendikalar açısından da ücretin önemi büyüktür. Çünkü çoğu durumda sendikaların başarıları, toplu pazarlık sonucunda işverenden sağladıkları ücret artışlarıyla ölçülmektedir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde sendikaların en önemli amaçlarının üyelerinin refah düzeyini yükseltmek olduğu görülmektedir. Bu amaçla sendikalar, toplu pazarlık görüşmelerinde üyelerinin daha fazla gelir sağlamaları için diğer konulardan daha çok ücretlerin artırılmasına ağırlık verirler. Bu nedenle, ülkemizde olduğu gibi, uyuşmazlık konularının başında ücret artış oranları gelmektedir.

Gerçekte dünyada istihdam ilişkilerinin ve işçi-işveren ilişkilerinin doğal yapısı radikal bir değişime uğramaktadır. Bu bağlamda sendikaların ücretlerle ilgilerini sadece toplu pazarlıklarda yüksek ücretleri elde etme çabalarıyla sınırlandırmak yanlış olacaktır. Günümüzde sendikalar, ücret düzeyleri kadar eşitlik ve adalet ile birlikte çalışanların bilgilerine, becerilerine, yetkinliklerine ya da performanslarına göre de ücretlendirilmeleriyle yakından ilgilenmeye başlamışlardır.

Devlet ve toplum açısından ücretin önemi: Her ülkede nüfusun büyük bir bölümü ücretlidir. Ekonomik bakımdan gelişmiş ve endüstrileşmiş ülkelerde ise, nüfusun içinde ücretlilerin daha yüksek bir oranı oluşturdukları görülmektedir. Bu nedenle devlet ve hükümetler açısından kişisel gelir dağılımında adaletin sağlanması temel hedeflerin başında gelmelidir. Çünkü kişisel gelir dağılımında adaletin gerçekleştirilmesi sonucunda sosyal barışın sağlanması, toplumsal refahın artırılması, fırsat eşitliğinin yaratılması ve ekonomik istikrarın sağlanması mümkün olacaktır.

Adil bir gelir dağılımı konusunda bilimsel bir ölçü geliştirmek teorik olarak mümkün olmakla birlikte, uygulamada oldukça güçtür. Daha pragmatik bir yaklaşımla herhangi bir ekonomide gelir dağılımı sosyal barışı sağlıyorsa, toplumsal refahı artırıyorsa, herkese fırsat eşitliği yaratıyorsa ya da fırsat eşitsizliklerini gideriyor ve gelir dağılımındaki eşitsizlikler tepkisel hareketlere yol açmıyorsa, o ekonomideki gelir dağılımını adil kabul etmek gerekir. Gelir dağılımını değiştirmek istediğinde devletin izleyeceği en kestirme yol gelir dağılımındaki eşitsizlik nedenlerini ortadan kaldırmaktır. Bununla birlikte, uygulamada devletler gelir dağılımını yeniden yaparak değiştirme yolunu tercih etmektedirler.

XX. Yüzyılın ortalarından bu yana ekonomik ve sosyal hayata devlet müdahalesi kabul edilmiş bulunmaktadır. Devletin ekonomik ve sosyal hayata müdahalesi bazen kendini üretim faktörlerinin fiyatlarını düzenlemek şeklinde de göstermektedir. Bu amaçla devlet ekonomide faiz oranlarını saptamakta, asgari (en az) ücret düzeylerini belirlemekte, bazen kiraları dondurmakta ve kârın en üst düzeyini belirtmekte, belirli ürünlerin fiyatlarının destekleme alımlarıyla belli bir düzeyin altına düşmesini engellemektedir. Bu tür müdahaleler şüphesiz serbest piyasa ekonomisinin mantığıyla çelişmektedir. Fakat genellikle ekonomik dengelerin sağlanması açısından devlet müdahalesi gerekli olmaktadır.