Rekabetin Fiyatlandırmaya Etkileri

Bağımsız olarak hareket eden ve çeşitli yollarla birbirlerinden üstün gelmeye çalışan iki ya da daha çok mağazanın gösterdikleri çabaya rekabet adı verilir. Tüketiciler, genellikle birçok mağazanın sunduğu çeşitli mallar arasında seçim yapma olanağına sahiptirler. Bununla birlikte, belirli bir malda bir tek sunucunun olması ya da mağazanın bir tek alıcıyla karşılaşması durumlarının ortaya çıkabileceğini de unutmamak gerekir. Bir mağaza rakipleriyle çeşitli yollardan rekabete girişebilir.

Rekabete girişme yollarını şöyle örnekleyebiliriz:
1. Aynı malı daha ucuz fiyatla pazara sunmak
2. Pazara, benzerlerine göre farklı olan mallar sürmek
3. Pazara yeni mallar sunmak
4. Başarılı bir satışı arttırma kampanyasıyla, rakip mallara göre daha yararlı izlenimini yaratarak, mağaza malının daha çok satışını sağlamak

Belirli bir endüstrideki satıcıların sayısına ve bu işletmelerin ürettikleri malların farklılaştırılma derecesine göre pazarları şöyle bölümleyebiliriz:
1. Tam rekabet pazarı
2. Tekel pazarı
3. Aksak rekabet pazarı
___a. Oligopol pazarı
___b. Tekelci rekabet pazarı

Tam Rekabet Pazarında Fiyatlandırma

Tam rekabet pazarı belli varsayımlar çerçevesinde işlediği kabul edilen bir pazardır. Bu varsayımların aksaması ya da yokluğu durumunda tam rekabet pazarından söz edilemez. Bu varsayımları şöyle sayabiliriz: Çok sayıda küçük mağazanın bulunması, özdeş malların üretilip satılması, kaynakların serbest dolaşımı, pazara giriş ve çıkış özgürlüğü, ticarette hiçbir kısıtlamanın bulunmaması, pazarlara ilişkin bilginin tam olması.

Tam rekabet pazarında, genel arz ve talebe göre oluşan fiyat işletmelerin uygulayacağı fiyattır. Bu fiyatı temel alan işletmeler, marjinal maliyetleri ile marjinal gelirlerinin kesişme noktasının verdiği üretim niceliğini hedeflerler. Bu noktada, işletmelerin marjinal geliri ve ortalama geliri eşit olmakta, bu da uygulanan fiyatı vermektedir. Tam rekabet pazarındaki Mağazalar fiyat yapıcı değil, fiyat kabullenicidir.

Tekel Pazarında Fiyatlandırma

Bir pazarda belli bir ürünün bir tek üreticisi ya da satıcısı varsa o pazar tekel pazarı adını alır. Tekelci pazarlara girişin engellenmesi, tekelci işletmelerin fiyat kararlarında bağımsız hareket etmelerini sağlar. Tekelci işletmeler, ürettikleri malın yerine başka mallar geçmediği sürece, pazarda rahat bir fiyat ve üretim politikası izlerler. Tekelci işletmeler, tam rekabetteki işletmelerin tersine fiyat alıcı değil fiyat yapıcıdırlar. Tekelci işletmelerin en kârlı üretim niceliği marjinal maliyet marjinal gelir eşitliği ile saptanır. Bu eşitliğin verdiği fiyat, tekelciler için en uygun fiyattır. Bu fiyatta Mağazalar ekonomik kâr ya da artı kâr dediğimiz olağan dışı bir kâr sağlarlar. Tekelde fiyat ayırımı uygulaması yaygındır. Bir mağazanın aynı mal için farklı fiyatlar uygulaması, birbirinden farklı malların aynı fiyata satılması ve bir malın her yerde aynı fiyatla satılması fiyat ayırımı olur. Bu ayırımı, iletişim yetersizliği, mal ve hizmetin özelliği, uzaklık ya da ülkeler arası sınırlar kolaylaştırır.

Oligopol Pazarlarında Fiyatlandırma

Oligopol pazarları, aksak rekabet pazarları yapıları içine giren ve gerçek yaşamda çok karşılaşılan bir pazar biçimidir. Oligopol, az sayıdaki mağazanın belli bir endüstrinin toplam üretimini aralarında paylaştıkları bir pazar yapısıdır. Oligopolcü pazarlardaki yoğunlaşma oranı ne kadar yükseliyorsa, az sayıdaki mağazanın pazardaki egemenliği o ölçüde artıyor demektir. Oligopol pazarının özelliklerinin başında pazarda sınırlı sayıda mağazanın bulunması gelir.

Bu pazarda yer alan işletmeler, fiyat kararlarında birbirlerini kollarlar. Mağazalar birbirlerine benzer fiyatlar uygulamayı yeğlerler. Rekabeti fiyat dışına taşırmayı isterler. Oligopolcü işletmeler, fiyatlarını bağımsız olarak pazarda geçerli düzeyinin altına indirmekten genellikle kaçınırlar. Çünkü bir mağaza fiyatını düşürdüğünde öbür Mağazalar de bu fiyatı kısa süre içinde uygulamaya başlarlar. Oligopol pazarların bir özelliği de fiyat önderliğidir. Bu pazarlarda fiyat yükselmesi belli bir oligopolcü mağazanın önderliği ile gerçekleşir. Pazarda egemen bir mağazanın olması, öbür işletmelerin de onun fiyatlarını zorunlu olarak izlemesini gerektirir. Pazarda birbirine yakın güçte Mağazalar varsa, fiyat kararlarında karşılıklı anlaşma ya da birbirini kollama politikaları izlenir. Aynı güçte olan ve pazarı ele geçiren oligopolcü işletmeler, bu konumlarından yararlanarak çok uzun süreler çok yüksek fiyat politikaları uygulayabilmektedirler.

Tekelci Rekabet Pazarında Fiyatlandırma

Tekelci rekabet pazarı, belirli ölçülerde birbirlerinden farklılaştırılmış mallar üreten birçok mağazanın rekabet ettiği bir pazardır. Bu pazarın başlıca ayırt edici özellikleri şunlardır: Mallar farklılaştırılmıştır. Çok sayıda satıcı ve alıcı vardır. Pazara serbestçe girilebilir. Pazar bilgisi tam yayılır.

Tekelci rekabetteki mağaza marjinal maliyet marjinal gelir eşitliği kuralına göre denge fiyatını ve niceliğini hesaplar. Tekelci rekabet pazarındaki işletmeler, her zaman üretimlerini istenen girdi düzeyinde gerçekleştirip, bunun verdiği fiyatı uygulayamazlar. mağazanın ürettiği mallara karşı talebin yetersiz kalması durumunda, mağazanın kâr sağlaması söz konusu olamaz. Uzun dönemde, pazara yeni işletmelerin girişinin artması ve yoğun bir fiyat rekabeti nedeniyle kârların azalması söz konusudur.

Devletin Fiyatlandırmaya Etkileri

Devlet, ekonomik yaşamın çeşitli koşullarına göre fiyatların belirlenmesinde önemli bir rol oynar. Ekonomik eylemlere karışmayı gerekli gördüğü yerlerde fiyat, devletin elinde bir düzenleme aracıdır.

Devlet, fiyatlar üzerinde, dolaysız ya da dolaylı olarak etkili olur. Devletin fiyatlar üzerindeki dolaysız etkilerini kısaca inceleyelim:

1. Devlet, kimi maddelerin fiyatlarını kesinlikle belirler ve bu belirlenen fiyatın üzerinde ve altında satış yapmayı yasayla önler.
2. Devlet, kimi malların fiyatları için bir alt sınır koyar ve bu alt sınırlardan daha düşük bir fiyatta satış yapmayı yasa yoluyla önler. Bu sınırın üstünde satış yapmak ise serbesttir.
3. Fiyatları belirlerken, işletmelerin, belirli bir düzeyin üstüne çıkmalarını önlemek amacıyla, devlet kimi malların fiyatlarına bir üst sınır çizer. Bu üst sınır aşılmamak koşuluyla, fiyatlar, bağımsız olarak saptanabilir.
4. Kimi durumlarda devlet, belirli malların alt ve üst sınırlarını belirler. Alt sınırdan daha düşük bir fiyat uygulama ya da üst sınırı aşma olanağı yoktur.

Devletin bu dolaysız karışmalarının yanında, dolaylı olarak yaptığı karışmalar da vardır.
Dolaylı etkilerin başlıcalarını şöyle sıralayabiliriz:
1. Satışları arttırmada önemli bir rolü olan indirimler, yasalar yoluyla sınırlandırılabilir.
2. Fiyatların açıkça duyurulması zorunlu tutulabilir. Böylece tüketicilerin, değişik fiyatlar yüzünden karşılaşabileceği güçlüğün önüne geçilmek istenir.
3. Devlet, maliyetlerin belirlenmesi için kimi zorunlu ya da isteğe bağlı hesaplama yolları gösterir. Ayrıca, kâr hadleri de devlet tarafından belirlenebilir.

Bunların yanı sıra, devlet, pazara girişimci olarak da girebilir. Böylece, işletmelerin karşısına güçlü bir rakip olarak çıkar. Böyle bir ortamda, bu girişimlerin mallarıyla aynı sınıfa giren malları üreten özel işletmeler, güçlü bir fiyat rekabetiyle karşılaşırlar.