Personel Eğitimi Sürecinde İzlenmesi Gereken Aşamalar

Eğitim İhtiyacının Belirlenmesi

Eğitim ihtiyacını saptama işlemi, programlı bir eğitim çalışmasının ilk kademesini oluşturur. Eğitim programları saptanan ihtiyaçları karşılamak üzere hazırlanır ve uygulanır. Personelin eğitim ihtiyacı yapılmakta olan görevin gerektirdiği ve gelecekte yapılacak olan görevin getireceği ihtiyaç olmak üzere iki şekilde belirlenir (Taylor, 1966).

– Sahip olduğu bilgi beceri ve tutumun geliştirilmesi istenen personeldeki hizmet içi eğitim ihtiyacı: Mevcut görev için gereken bilgi beceri ve tutumlar dan personelin sahip olduğu bilgi beceri ve tutumları arasındaki farkın orta ya konması ile belirlenir.

– Hiyerarşik yapıda yukarı çıkacak personelin hizmetiçi eğitim ihtiyacı: Gelecekte yapacağı işin gerektirdiği bilgi beceri ve tutum bütününden, şu an sahip olduğu bilgi beceri ve tutum bütününün farkı olarak belirtilebilir.

Eğitimde Önceliklerin Belirlenmesi

Eğitim programlarında hangi kesime öncelik tanınacağı, personelin çalışma alanı ve kademesine göre aşağıda örnekleri verildiği gibi değişmektedir. Üretim esas alındığında; eğitime tabandan başlama eğilimi artar. Çünkü örgüt kademelerinde tabana inildikçe personel sayısı artar ve dolayısıyla bu personelin işe ve üretime katkısı artar.

Kurumlarda hizmet alanları esas alındığında, özellikle ekonomik ve teknolojik değişme ve gelişmelerde, daha çok iş yapan personelin üstündeki ilk yönetici, nezaretçi ve denetçi personelin öncelikle eğitime tabi tutulmasında yarar ve çoğu kez de zorunluluk vardır. Çünkü yenilik ve değişiklikler konusunda bilgi kazanan bu kademedeki personel, astlarına işlerinde yardımcı olabilir ve işbaşında öğretim yolu ile yetişmelerini sağlayabilirler. Ayrıca eğitim programlarının hangi alan ve kademedeki personel için hazırlandığı önemli olup, tabana doğru inildikçe eğitim programının alanı daralır ve özelleşirken, yukarı doğru çıkıldıkça alanı genişler ve genelleşir. Ancak eğitimde öncelik sırası aşağıda belirtilen yaklaşımlarla saptanır.

Amaçların Saptanması

Eğitimde amaçlar, eğitim sürecini yönlendirmek üzere saptanmış hedeflerdir. Bir eğitim programı için amaçları saptamamız, daha sonra yapacağımız çalışmalara yön vereceğinden, başlangıcı ve çıkışı belirleyeceğinden büyük önem taşı maktadır. Amaçlar bize genel olarak eğitim programının yapısını, işlenecek konuları, öğretim yöntemlerini, eğitim teknolojisini ve sonunda yapılacak değerlendirme tekniklerini saptamamıza yardım eder. Bu amaçların bazı özellikleri aşağıda sıralanmıştır:

– Eğitim amacı, kapsamının tanımlanmasından çok kastedilen sonucu tanıtır.
– En yararlı şekilde tanımlanan amaç, bunu seçen kimsenin öğretim maksadını iletir.
– Amaç öğrenen kişinin ne yapacağını tanımlayan davranış terimleriyle ifade edilir.
– Başlangıçta saptanan amaçlar eğitimde yapılacak değerlendirmenin esasını oluşturur.

Planlı olarak yapacağımız her etkinlik için, amaçları önceden belirlememiz çok önemlidir. Çünkü amaç belirlemeden, ulaşılması istenen hedef, elde edilmesi arzulanan sonuç belli olmadan yapılacak çalışmalara karar verebilmemiz, sonuç da bir değerlendirme yapabilmemiz oldukça zordur.

 

Eğitim ihtiyacı nasıl belirlenir?

Eğitim Konularının Belirlenmesi

Programlanan eğitim faaliyeti, personelin mevcut görevlerinden daha üst bir göre ve hazırlanmaları ya da mevcut işlerinde daha iyi performans göstermeleri, yani geliştirme eğitimi veya şu andaki görevlerini yeterli düzeyde yapabilmelerine yönelik yetiştirme eğitimi şeklinde olabilir. Doğal olarak eğitim konuları bu farkı eğitim türlerine göre belirlenir. Ayrıca eğitilecek personelin ihtiyaçlarına göre, kapsama alınan eğitim programının konularının spesifik olarak da saptanması gerekir. Burada personelin en fazla ihtiyaç duydukları konulara öncelik verilmeli, ayrıca konuların sınırlarının belirlenmesine özen gösterilmelidir. Amaca hizmet etmeyen yararsız konularla, personele gereksiz bilgi yüklenmesi yapılmamalı ve asıl konunun gölgede kalmamasına dikkat edilmelidir.

Eğitim Yönteminin Seçilmesi

Bir grup oluşturan personelin öğretim yöntemi türleri aşağıdaki gibi gruplandırılabilir. Eğitim programının hazırlanması ve uygulanmasında uygun yöntem ya da yön temlerin seçimi, başarı sağlamada son derece etkili bir faktördür. Eğitim, eğitilecek kişilerin öğrenmelerine yardım etme sanatı ve gerekli bilgi, beceri ve de tutumları kazanmaları için faaliyetleri düzenleme sürecidir.

– Anlatım metodu
– Tartışma (aktif) metodu
– Gösteri (demonstrasyon) metodu
– İşbaşında öğretim metodu
– Grup tartışması metodu
– Örnek olay inceleme metodu
– Rol oynama
– Diğer metotlar

Eğitimcilerin Seçilmesi

Eğitimcilerin seçiminde. genellikle konunun gerektirdiği bilgi, beceri ve tutumu kazanmış elemanlardan yararlanılmaktadır. Ayrıca kurum içinden ya da dışından görevlendirilecek elemanlarda aşağıdaki nitelikler aranabilir.

Öğretim Yapılacak Konuda Teknik Yeterlik

Programda öngörülen düzeyin üzerinde bilgi ve becerilere sahip olmalıdır. Tutum ve davranış bakımından ise, kendisine saygınlık kazandıracak ve örnek olacak niteliğe sahip olmalıdır.

Öğretim Tekniklerinde Formasyon Yeterliği

Konunun özelliğine, katılanların niteliğine. öğretim ortam ve koşullarına göre uygun öğretim yöntemi seçilir, Ancak her bilen kişinin öğretebileceği varsayılamaz. Bu nedenle yetişkinlerin öğretimi, öğrenme prensipleri, uygulamaları hakkında bilgi ve deneyim kazanmış, yetişkinlerin davranış ve sorunlarını anlayan, farklı yaşantılara sahip insanların bireysel ve toplu olarak yetiştirme tekniklerini bilen bir öğretici başarılı olabilir.

Olumlu İlişkiler Kurmada Sosyal Yeterlik

Eğitimci, eğittiği personel ile olumlu ilişkiler içinde öğretimini sürdürmelidir. Bunun için öğreticinin toplum etkinliklerine katılan, liderlik rolünü oynayabilen, sorumluluk alan ve saygı duyulan bir kişi olması gerekir.

Personele Kaynak Olmada Liderlik Yeterliği

Eğitimci, program konularını da zaman zaman aşan sorularla karşılaştığında, soruyu cevaplama durumunda değilse bile, bilginin nereden nasıl sağlanabileceğini açıklayabilmelidir.

Öğretmeye Arzulu Olma ve Mesleksel Yeterlik

Eğitimci, kısa sürede sonuç alabilmesi için istekli ve hevesli olmalıdır. Çünkü istekle öğretim yapan eğitici, bireyleri güdüler, daha çok ilgilenir ve öğretim sanatının gereklerini yerine getirir.

Eğitim Yapılacak Yerin Kullanılacak Araç Gereçlerin Planlanması

Eğitim programlarının uygulanması belirli süreye, yere ve araçlara ihtiyaç göstermektedir. Bu hususlar dikkate alınarak öncelikler belirlenmelidir. Örneğin bazı kurumlarda eğitim tesisleri aynı zamanda dinlenme ve kamp ihtiyacını karşılayacak şekilde yapılandırıldığından eğitim planlanırken bu tip tesislerin kullanım durumları göz önünde bulundurulmalıdır.

Zamanlamanın Yapılması

Eğitim süresi, uygulama ve katılacak personelin durumuna bağlı olarak değişmektedir. Esas olarak sınırlı olan amaçlara en kısa zamanda ulaşılması istenir. Çünkü eğitime katılacaklar yetişkin olduğundan kısa zamanda eğitim programını tamamlamak istemektedirler. Buna karşılık uzun bir süre devam etmesi halinde, eğitime katılan bireyin yerine çalıştırmak için başkasını almak zorunluluğu doğacaktır. Bu yüzden genel bir kural olmamakla beraber hizmete yeni girenler için 1- 8 ay, çalış makta olanlar için 1- 4 hafta arasında eğitimi programlanır.

Eğitimin Yapılması

Eğitim plan ve programlarının uygulanmasında yönetici ve eğiticilerin gösterecekleri ilgi ve titizlik hedeflere ulaşmada etkili olmaktadır. Ayrıca eğitim uygulanmasında aşağıdaki özelliklerin göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

– Eğitim çalışan insanın yaşamının bir parçasıdır. Çalışanlar eğitime katıldığı süre içinde maaş ya da ücretlerini almalıdır.
– Eğitim kişinin o anda yaptığı ve gelecekte yapacağı işlerle ilgili ve sınırlı olmalıdır.
– Öğretim esnasında eğitilen personelin düşüncelerine ve sorunlara ilişkin görüşlerine önem verilmelidir.
– Eğitim faaliyetlerinde gerektiğinde meslek kuruluşlarının desteği alınmalıdır.
– Eğitim için uygun bir ortam sağlanması gerektiğinde iki veya daha fazla yöntem uygulanmalıdır.
– Beceri kazandırılması gereken durumlarda gruptan çok bireysel yetiştirme ye önem verilmelidir.

Eğitim Etkinliğinin Değerlendirilmesi

Eğitim sürecinin son basamağı değerlendirmedir. Eğitim sürecinde son basamak ya da durak olan değerlendirme, bir bakıma, planlama ve programlama sonun da uygulanan bir eğitsel faaliyetin kendisini izleyecek yeni faaliyetlerin geliştirilmesi için yan tutmadan ve belirli teknikleri kullanma yoluyla eleştirilme aşaması olmaktadır.

Değerlendirme, planlı bir faaliyet sonucunda önceden belirlenmiş amaçlara ulaşma derecesi hakkında bir hükme varmaktır. Hizmet içi eğitimde ise, amaçlara ulaşma derecesi, eğitilen insanların öğrenim yaşantıları yolu ile bilgi, beceri ve davranışlarındaki değişmenin yönünde ve miktarında ilerlemede bulunabilmektir. Bu nedenle, değerlendirme yapmak için ilk defa eğitilecek kimselerin bilgi, beceri ve davranışlarında meydana getirilmesi istenilen değişmeler veya kazandırılması beklenilen bilgi beceri ve davranışlar saptanır ve ölçülmesinde kullanılacak kıstaslar veya kriter olarak kabul edilecek ölçütler belirlenir. Bu ölçütlere göre tespit edilen değişme ya da kazandırılan bilgi, beceri ve davranış ile beklenen arasında bir karşılaştırma yapılır. Bu karşılaştırma işlemi sonunda, öğrenim yaşantılarının yeterli olan kısımları amaçlara ulaşıldığını, yetersiz olanların da amaçları gerçekleştirmediği ortaya konarak, yetersizliği görülen kısımların giderilmesi için eğitim sürecinin geliştirilmesi gerekir.

Eğitimde değerlendirme, benzer veya yakın anlamda kullanılan “ölçme” sözcüğü ile birlikte de ele alınmaktadır. Ölçme; bir değişkenin miktarını veya derecesini saptama olarak kısaca tanımlanabilmektedir. Ölçme sonunda elde edilen veriler, belirli kriterlere göre değerlendirilmedikçe fazla bir anlam taşımaz. Buna karşılık değerlendirme işlemi de, bir ölçme işlemine dayanmadıkça geçerli ve gerçekçi bir nitelik kazanamaz. Bu nedenle bu iki işlem birbirini tamamlamakta olup, değerlendirme, ölçme sonuçlarından elde edilen verilere dayalı daha geniş ve yargısal bir işlem olmaktadır. Buradan değerlendirmeyi. ölçme sonunda elde edile verilerin belirli normlara vurularak bir değer yargısına varılması olarak tanımlamak mümkündür. Başka bir yaklaşıma göre, değerlendirme; öğrenmek üzere bir araya gelmiş olan insanların ne kadar öğrenebildiklerinin sistemli olarak belirlenmesine yönelik hizmet içi eğitim aşaması olmaktadır. Değerlendirme süreci, hizmet içi eğitim programının düzenleniş amaç ya da amaçlarının ne derece gerçekleştirilebildiğini göstermektedir. Yani eğitim programını düzenlemekle varılmak istenen amaç ile gerçekte ulaşılabilen karşılaştırılır. Değerlendirme süreciyle sonuçları somutlaştırılmayan bir eğitim programı, eksik kalmış bir programı olup, değerlendirme, hizmet içi eğitimin ayrılmaz bir parçası olmaktadır.