Perakendeci Kurumların Sınıflandırılması

Perakendeci kurumlar çeşitli kriterlere göre farklı farklı sınıflandırılabilir. օrneğin, ölçek büyüklüğü, uyguladıkları yöntemler ya da örgütsel yapı gibi kriterlerden yararlanılabilir. Perakendeciler genellikle sahipliğe, sunulan ürünlere, faaliyet yöntemlerine, hizmet düzeyine ve yerleşim yerine göre sınıflandırılmaktadır. Aşağıda
perakendeci kurumların sınıflandırılması yer almaktadır.

Sınıflama Yöntemi		Perakendeci Kurum
1. Sahipliğe Göre		Bağımsız perakendeciler Birleşik perakendecilik – Gönüllü zincirler – Perakendeci gruplaşmaları – Zincir mağazalar – Şube mağazaları ___İmalatçının kendi satış mağazaları ___Kooperatifler ___Franchise
2. Sunulan Ürünlere Göre		Genel mağazalar Sınırlı türde ürün satan mağazalar Özel mağazalar Bölümlü mağazalar Kolaylık mağazaları
3. Faaliyet Yöntemine Göre		Mağazalı perakendecilik Mağazasız perakendecilik – Postayla satış – Kapıdan kapıya satış – Otomatik makinede satış – Telefon, televizyon, bilgisayar aracılığıyla satış
4. Hizmet Düzeyine Göre		Self servis perakendeciler (Kendin seç-al perakendeciler) Sınırlı hizmet sunan perakendeciler Tam hizmet sunan perakendeciler
5. Yerleşim Yerine Göre		Mahalle dükkanları Ticaret merkezindeki mağazalar İkincil ticaret merkezleri Kent ana ticaret merkezlerindeki mağazalar Alışveriş merkezlerindeki mağazalar Semt pazarlarındaki tezgahlı satıcılar Karayolları kenarlarındaki satıcılar Köy ve kasabalardaki dükkanlar Seyyar satıcılar (araçlı-araçsız) Kamyonlu satıcılar

Perakendeci kurumlar ayrıca mağaza satış alanı, çalıştırdığı personel sayısı, satışlar, sermaye gibi faktörler baz alınarak ölçek büyüklüğüne göre sınıflandırılabilir. Perakendeciler örgütsel yapı ve uyguladıkları yöntemlere göre ise klasik ve modern perakendeciler şeklinde ayrılabilmektedir. Klasik perakendeciler kasap, bakkal gibi bağımsız küçük toptancıların ve perakendecilerin oluşturdukları pazarlama kanalında yer alan, kişisel hizmete dayalı küçük ölçekli kuruluşlardır. Modern perakendeciler ise ölçek büyüklüğü, sundukları hizmet düzeyi, işlevleri bakımından klasik perakendecilerden oldukça farklı olan bölümlü mağazalar, süpermarketler, hipermarketler gibi kuruluşlardır.

Perakendeci kurumların mülkiyete ve uyguladıkları pazarlama stratejilerine göre ikili bir sınıflamasını yapmak da mümkündür. Mülkiyete göre yapılan sınıflamada perakendeciler bağımsız perakendeciler, zincir mağazalar, sözleşmeye dayalı dikey pazarlama sistemleri (kooperatifler, franchise sistemler, gönüllü zincirler) olarak ele alınmaktadır. Perakende Pazarlama stratejilerine göre ise, ürün karmasının genişliğine ve derinliğine göre, fiyat düzeyine göre ve sunulan müşteri hizmeti düzeyine göre sınıflandırılmaktadır. Biz bu bölümde, perakendeci türlerinden belli başlılarına kısaca değineceğiz.

Zincir Mağazalar

Bu mağazalar, ortak bir mülkiyet altında birden çok perakende satış yerinin toplanmasıyla oluşan kurumlardır. Satın alma ve yönetsel kararlarda merkezleşme vardır. Bu mağazaların mülkiyeti imalatçıya ait olabileceği gibi, bağımsız zincirleme mağazalar ya da toptancılara ait zincirleme mağazalar şeklinde de olabilir. Bu mağazalara Amerika’dan Safeway, Sears Roebuck, Almanya’dan Kaufhof, Fransa’dan Le Printemps örnek verilebilir. Türkiye’de ise Gima, Tansaş, Migros, İGS, Yeni Karamürsel, Mudo, Beymen ve Vakko gibi mağazalar örnek gösterilebilir.

İmalatçının Kendi Satış Mağazası

Bir üreticinin kendi sahipliği altında, kendi ürünlerini satmak için bir mağaza açıp çalıştırmasıdır. Prestijli ürünlerde daha geçerlidir. Örneğin, Beymen, Vakko, Roman ve Sarar mağazaları gibi. Bir imalatçının tüketiciye yakın yerlerde, işlek şehirlerarası yol kenarlarında ya da üretim merkezlerinin yanında açtığı fabrika satış mağazası da bu gruba dâhil edilebilir. Fabrika satış mağazaları başlangıçta üreticilerin çeşitli nedenlerle ellerinde kalan ürünleri değerlendirmek amacıyla açılmıştır. Günümüzde ise hem bu amaca hem de üreticinin diğer perakendecilere sattığı ürünleri daha ucuza satmak ve tüketicileri çekmek amacına hizmet etmektedir. Ülkemizden bu tür mağazalara, çocuk ve genç giyim ürünleri satan L. C. Waikiki ve kot giyim ürünleri satan Levis mağazaları örnek verilebilir.

Franchise Sistemler

Franchising kavramı yerine ülkemizde imtiyazlı satış, yetkili satıcılık, bayilik, ayrıcalıklı satış gibi çeşitli kavramlar kullanılmaktadır. Ancak frachising’i kavramlaştırma zorluğu nedeniyle ve kavram karışıklığı yaratmamak için burada franchising olarak kullanılacaktır. Franchising belli bir firmanın ürünlerinin ya da hizmetinin satışı için yapılan bir anlaşmaya dayanır. Bir toptancı, üretici ya da hizmet işletmesinin, ürünlerinin, hizmetlerinin ya da unvanının anlaşma koşulları çerçevesinde satış hakkının verilmesi olarak tanımlanabilir.

Genel Mağazalar (Her Türlü Tüketim Ürünü Satan Mağazalar)

Genel mağazalar birçok tür ürünün sınırlı sayıda çeşidinin bölümlere ayrılmadan satıldığı mağazalardır. Yiyecek, giyim eşyaları, beyaz eşya ve mobilya bir arada satılır. Tüketicilere yakın yerlerde kurulan bu mağazalarda genellikle tezgâhta satış yöntemi uygulanmakla birlikte, bazı mağazalarda kendin seç-al yöntemi (selfservis) uygulanır.

Bölümlü (Departmanlı) Mağazalar

Bölümlü mağaza, tüketicilere geniş ve derin ürün dizileri ve yoğun tüketici hizmetleri sunan büyük ölçekli perakende mağaza türüdür. Kişisel ya da aileye yönelik tüketime, kullanıma yönelik çok çeşitli ürünlerin bir çatı altında tüketicilere sunumu söz konusudur. Gıda ürünleri, çocuk, kadın, erkek giysileri, mobilyalar, ev eşyaları ayrı ayrı bölümlerde satışa sunulur. Her bölüm sınırlı türde ürün satan bir mağaza ya da özel bir mağaza gibidir. Gima bu mağazalara örnek olarak verilebilir.

Özel Mağazalar

Bu tür mağazalar bir ya da birbirleriyle ilgili bir kaç ürün çeşidini fiyat indirimiyle ya da indirimsiz satan mağazalardır. Tek bir ürün dizisini (örneğin; ayakkabı), birbiriyle ilgili birkaç ürün dizisini (örneğin; ayakkabılar, çantalar, spor giysiler, aksesuarlar gibi) ya da bir ürün dizisinin belli bir bölümünü (örneğin; spor ayakkabıları) satarlar. Görüldüğü gibi oldukça dar (bir tek tür kolayda ya da beğenmeli ürün) ancak derin ürün çeşidinde genellikle özel bir ürün dizisinde ya da özel bir ürün dizisinin bir bölümünde yoğunlaşma söz konusudur. Saat, gözlük, halı, kürk satan mağazalar, yalnızca ayakkabı ve/veya çanta satan mağazalar, giyim mağazaları örnek verilebilir. Bu tür kolayda ve beğenmeli ürün sunan mağazaların ürünleri genellikle modaya bağlıdır. Dar fakat derin bir ürün karması sunarak pazarlama stratejilerini seçici pazar bölümlerine yönelik olarak biçimlendirirler. Günümüzde tanınmış bazı moda tasarımcılarının da (örneğin; Giorgio Armani, Ralph Lauren, Pierre Cardin gibi) kendi özel mağazaları vardır. Bu tür mağazaların başarısı ürün çeşidi ve kaliteli hizmet isteyen tüketicileri çekebilmelerine ve tatmin edebilmelerine bağlıdır.

Sınırlı Türde Ürün Satan Mağazalar

Bu tür mağazalar, birbirleriyle ilgili birkaç tür ürünün birçok çeşidini satan mağazalardır. Bu mağazalar tüketiciye yakın yerlerde kurulurlar ve ürünler bölümlere ayrılmadan satılır. Ağırlıklı olarak gıda ürünleri satarlar ve süpermarket ya da gıda pazarları diye adlandırılan mağazalar, bu tür mağazalar arasında sayılabilir. Her türlü kuru ve yaş yiyeceklerin, et ve süt ürünlerinin bölümlere ayrılmadan satıldığı süpermarketler, kuruyemişçiler, kasaplar bu tür mağazalara örnek verilebilir.

Kolaylık Mağazaları Kolaylık mağazaları tüketicilere daha yakın yerlerde kurulan, self servise dayalı çalışan, çeşitleri az ve gıda ürünlerinin ağırlıkta oldukları mağazalardır. Bu tür mağazalarda tüketicilerin her an ihtiyaç duyabilecekleri bazı gıda dışı ürünler de satılabilmektedir. Fiyatları süpermarketlere göre pahalı olmakla birlikte, genellikle geç saatlere kadar açık olma üstünlükleri vardır. Satış alanları 100-300 m 2 arasındadır. Bu tür mağazalara 7-Eleven örnek verilebilir.

İndirimli Mağazalar

Fiyat indirimi genellikle tüm perakendecilerin zaman zaman ve belirli ürünlerde uyguladıkları bir satış yöntemi olmakla birlikte, indirimli mağazalarda sürekli ve tüm ürünlere uygulanmaktadır.

A. B. D. ‘de 1950′lerden itibaren yaygınlaşan bu tür mağazalarda dayanıklı ve dayanıksız tüketim ürünlerinin geniş bir çeşitlemesi diğer perakende satış yerlerine oranla daha ucuza satılmaktadır. Bu tür mağazalarda satış hacminin yüksek olması, müşterilerin self servis yöntemiyle alışveriş yapması ve çok az müşteri hizmeti sunulması nedeniyle ürünler düşük fiyata satılabilmektedir. Bu nedenle bu tür mağazalar genellikle düşük ve orta gelir gruplarına hitap etmektedir. Hizmet saatleri oldukça uzundur. Ülkemizde Migros’un Şok marketleri bu tür mağazalara örnek verilebilir.

Süpermarketler

Süpermarketlerin ülkeden ülkeye farklılıklar gösterdiği ve ülkemizde de oldukça yanlış tanımlandığı görülmektedir. “Temel olarak gıda ürünlerinin yanı sıra günlük ev gereksinimlerinin self servis anlayışla sunulduğu, birçok otomatik yazar kasa çıkışının olduğu, otopark alanlarına sahip, genellikle tek katlı ve geniş bir yerleşim alanına sahip mağazalardır. ” Tam bir tanımını yapmak güç olmakla birlikte, bir perakendecilik yöntemi olarak, çeşitli ürün dizileri, self servise dayalı hizmet anlayışı, geniş ölçüde merkezi kontrol ve rekabetçi fiyat gibi özellikler gösterir. Geniş bir tüketici kitlesinin günlük alışveriş ihtiyaçlarını karşılayabilmek amacıyla öncelikle gıda olmak üzere dergiden oyuncağa, küçük mutfak eşyalarından kırtasiyeye ve yapı malzemelerine değin uzanan bir ürün yelpazesi tüketicilere satılmaktadır. Avrupa’da satış konularının en az %70′inin gıda ve ihtiyaç maddelerinin oluşturduğu süpermarketler, 400-2500 m 2 arasında satış alanına sahip self-servis mağazalar olarak tanımlanmaktadır.

 

Süpermarketlerin bölümlü mağaza ya da zincir mağazalardan farkı nedir?

Hipermarketler

Hipermarketler genellikle en az 2500 m2′lik bir satış alanına sahip, gıda ve gıda dışı pek çok ürünün indirimli fiyatlarla sunulduğu, insanların tek bir yerden çoğu gereksinimlerini temin etmesine yönelik olarak kurulmuş dev alışveriş yerleridir. Genellikle kent dışı alanlarda kurulan hipermarketlerin tipik özellikleri büyük bir alana kurulmaları, büyük otopark alanlarına sahip olmaları ve gıda dışı ürünlerin ağırlıklı olmasıdır.

Hipermarket kavramı 1960′ların sonlarında halen ülkemizde de faaliyet gösteren Carrefour’la ortaya çıkmış ve zamanla Avrupa’dan Kanada ve Amerika’ya yayılmıştır. Gıda ürünlerinden oto yedek parçalarına, yapı malzemelerinden oyuncağa kadar pek çok ürünün sunulduğu bu tür yerlerde restoranılar, kuaför, banka şubeleri vb. olanaklar da bulunmaktadır.

Alışveriş Merkezleri

Alışveriş merkezleri belirli bir coğrafik alanda alışveriş yapanlara tek merkezden alışveriş yapma olanağı sağlamak üzere planlanan ve koordine edilen çeşitli perakendeci mağazaların oluşturduğu bir gruptur. Bu tür alışveriş merkezlerinde birkaç tane bölümlü mağaza, özellikli ürünler satan mağazalar ve süpermarketler gibi çeşitli perakende mağazaların yanı sıra, kafeterya, sinema, kuaför, pastane vb. de yer alır.