Ana Sayfa / + 1. Mağaza merkez Yönetimi / Mağazacılık ve Perakende de Hile Türleri ve Hırsızlık …

Mağazacılık ve Perakende de Hile Türleri ve Hırsızlık …

KİMLER HİLE YAPAR? (Hırsızlık vb.)

Yapılan tüm araştırmalar bir işletmede çalışanların tümünün hile yapabilecek konumda olduklarını veya olabileceklerini göstermektedir. Hile yapan çalışanları belli kalıplara sokarak ayrıştırmak genellikle çok zordur. Birçok hilekâr diğer dürüst insanlar gibi bir görünüm içerisindedir. Bu durum çağımızın vebası olarak kabul edilebilecek işletme hilelerinin, bu derece yoğunluk göstermesinin altında yatan inebilmek gerekmektedir:

  • Bir işletme çalışanı niye hile yapar?
  • Çalışanları hile yapmaya iten nedenler nelerdir?

Bir sonuca göre;

  • İşletme çalışanlarının %10’luk her durumda hile yapmaktadır.
  • İşletme çalışanlarının %15’lik kısmı hiçbir ortamda ve durumda hile yapmamaktadır.
  • İşletme çalışanlarının %75’lik kısmı uygun fırsatı bulduğunda hile yapmaktadır.

Diğer sonuca göre;

  • İşletme çalışanlarının %20’lik her durumda hile yapmaktadır.
  • İşletme çalışanlarının %20’lik kısmı hiçbir ortamda ve durumda hile yapmamaktadır.
  • İşletme çalışanlarının %60’lık kısmı uygun fırsatı bulduğunda hile yapmaktadır.

Her durumda hile yapan ve yapmayan işletme çalışanları için yapılabilecek bir şey yoktur. Esas önlem alınması gereken grup, fırsatını bulunca hile yapan işletme çalışanlarıdır. Bu grupta ortaya çıkan oran oldukça fazladır. Bu nedenle hile ile yapılan savaşta üzerine yoğunlaşılması gereken işletme çalışanları bunlardır. Alınacak her türlü önlem, fırsat unsurunun gerçekleşme olasılığını en aza indirecek doğrultuda olmalıdır.

 

HİLE TÜRLERİ Nelerdir?

  • Kasadan nakit para çalınması
  • Kasadaki çeklerin çalınması
  • Kasadan pul veya benzeri şeylerin çalınması
  • Gelen ödemelere el koyma
  • Banka kayıtlarını değiştirme
  • Belge sahteciliği
  • Yazar kasa üzerinde sahtecilik
  • İşletmeye ait çeklerin, kişisel faturaların ödenmesinde kullanılması
  • Sahte kişilere çek düzenlemesi
  • Hayalet satıcılara ödeme çıkarma
  • Sahte faturalarla ödeme alma
  • Mal ve hizmet faturalarının şişirilmesi
  • Stok kayıtlarını değiştirme
  • Stok hırsızlığı
  • Hurda hırsızlığı
  • Rüşvet alma
  • Şişirilmiş fiyat teklifleri alma
  • İhaleleri torpilli satıcılara uygun duruma getirme
  • Kalitesi düşük mal veya hizmet teslimlerine onay verme
  • Satıcılardan komisyon alma
  • Torpilli satıcıdan fazla mal veya hizmet alma
  • Yapılmamış iş için ödeme yapma
  • Sağlıklı alacakları değersiz alacak durumuna getirme
  • Hayalet çalışan yaratma
  • İşten ayrılmış çalışanları çalışıyor gösterme
  • Yapılan satışları kayda almama
  • Satışları düşük gösterme fazla mesaileri şişirme
  • Ofis malzemesi ve demirbaş hırsızlığı
  • Sabit varlıkların kişisel amaçlı kullanılması
  • Kredi kartı hileleri
  • Sağlık harcamalarını şişirme
  • Şahsi harcamaları işletme gideri gibi gösterme
  • Hayali seyahat harcamaları yaratma veya var olanları şişirme
  • İskontoları zimmete geçirme
  • Mükerrer ödemeler yapma
  • Zamanından önce ödeme yaparak yarar sağlama
  • Yetkisiz veya uygun olmayan biçimde iskonto uygulanması
  • İşletme bilgilerini sızdırma
  • Performans verileri ile oynama
  • Teknoloji hırsızlığı
Mutlaka Okumalısın!  Fonksiyonel Politikalararası İlişkiler ve Politikaların Bütünleştirilmesi

GENEL AÇIKLAMA

Uzun yıllar boyunca yakalanalar ile yapılan araştırmalar %100 kesinlikte olmasa da bir ‘hilekâr profili’ni ortaya koymaktadır.

KARAKTERİSTİK ÖZELLİKLER

Aşağıda açıklamaya çalışacağımız bir hilekârın taşıdığı özellikler, kesinlikle nihai sonuç olarak algılanmamalıdır. Bu özellikleri taşıyan bir işletme çalışanının hile yaptığı veya yapacağı gibi bir kesin saptama olmayacağı gibi, bu özellikleri taşımayanların da hile yapmayacağının bir garantisi bulunmamaktadır.

CİNSİYET

Yapılan araştırmalara göre erkeklerin vermiş olduğu ortalama zarar kadınların verdiği zararın 4 katı düzeyindedir.

Zaman içerisinde kadınların hile yapma sıklığı, erkeklerin hile yapma sıklığına yaklaşmıştır. Ancak verilen ortalama zarar tutarlarında erkeklerin üstünlüğü uzak ara sürmektedir. İş hayatında erkeklerin daha fazla bulunması hile sıklığını açıklamaktadır. Verilen zararlar çalışanın işletmedeki pozisyonu ile doğru orantılı arttığından ve erkekler işletmelerde üst düzeyde oransal olarak daha fazla yer aldıklarından, neden oldukları zarar daha fazla olmaktadır.

MEDENİ DURUMU

1996 raporuna göre, hileye teşebbüs eden veya yapan işletme çalışanlarının medeni durumlarına bakıldığında, evli olanların sayısının, bekârlara göre daha fazla olduğu ortaya çıkmaktadır. Evli olanların ortalama zarar tutarı 150.000 USD civarında seyrederken, bekârların zarar tutarı ise 54.000 USD olarak hesaplanmıştır. Ayrıca birçoğunun çocuk sahibi olduğu ve mutlu evliliklerinin bulunduğu belirlenmiştir.

EĞİTİM DURUMU

Genel olarak bakıldığında, belirgin hilekâr yapısı iyi eğitimli olarak ortaya çıkmaktadır. Eğitim düzeyi arttıkça özellikle verilen zararların boyutu artmaktadır. 1996 ve 2002 ACFE araştırmaları bu sonucu vermektedir. Diğer araştırmalarda bu sonuçları desteklemektedir.

Sonuçlara göre:

  • Düşük eğitim düzeylerinde daha fazla hile yapılmaktadır.
  • Eğitim düzeyi arttıkça hile sayısı azalmakta, ancak verilen zarar önemli ölçüde artmaktadır.
  • Eğitim düzeyleri yüksek olanların yönetici pozisyonunda olmaları ve kaynaklara erişmelerinin daha kolay olması ve de iç kontrol sistemlerindeki açık noktaları daha iyi bilmeleri zarar düzeyini arttırmaktadır.

ZEKÂ DÜZEYİ

Zekâ düzeyi yüksek olan veya bu iddiada bulunan çalışanlarda, hile yapma isteği daha fazla görülmektedir. Bunun nedeni bu tür kişilerin çalıştıkları işletmelerin oluşturduğu iç kontrol yapılarına ve güvenlik sistemlerine meydan okumaları ve bunları delerek kendilerini tatmin etmeleri olarak görülmektedir.

BENLİK DÜZEYİ

Hile yapanların bir kısmı diğerlerine göre daha fazla egoist yapı taşımaktadırlar. İşletmede bulundukları yeri beğenmemeleri, kendilerini daha önemli biri olarak görmeleri, üstlerini küçümsemeleri veya aşağılamaları, hile yapmalarına neden olmaktadır.

Mutlaka Okumalısın!  Yeni Ürün Kavramı

RİSK ALMA DÜZEYİ

Araştırmalar, işletmelerde hile yapanların daha fazla risk almayı sevdiklerini ortaya koymaktadır. Başarısızlıktan korkmaları, yakalanabileceklerini düşünmemeleri ve şanslarını denemek istemeleri bu sonucu ortaya koymaktadır.

YAŞ DAĞILIMI

  • İşletmelerde her yaş düzeyindeki çalışanlar hile yapmaktadır.
  • Yaş düzeyi ile oluşan hile zararları arasında doğru orantı bulunmaktadır.
  • 25 yaş altı ile 60 yaş üzerinde hile sıklığı oldukça azalmaktadır.
  • 36-50 yaş arası hile sıklığı açısından oldukça riskli bölge olarak gözükmektedir.
  • 60 yaşın üzerindekilerin verdikleri zarar, 25 yaşın altındakilerin verdiklerine göre 25-27 kat daha fazladır.
  • Yapılan hilelerin 2/3’ü 36 yaş üzerindeki çalışan tarafından gerçekleştirilmektedir.
  • Araştırmaya konu olan hilelerin hemen hemen yarısı 36-50 arasında gerçekleşmektedir.

İLGİ DÜZEYLERİ

İşletmeye ve işine aşırı meraklı olanlarla, yeni bir şey yaratmak için daha istekli olanlarda hile eğilimi diğerlerine göre daha fazla görülmektedir.

KURALLARA UYMA

Genelde işletmeye sabah ilk önce gelen ve akşam en geç giden kişiler arasında hile eğilimi daha fazla görülmektedir. Özellikle işinin bitmemesini neden olarak gösterip, gece geç saatlere kadar ve yalnız başına çalışma istekleri hile olasılığını artırmaktadır. Diğer taraftan hileli eylemler sonucu yakalanan yöneticilerin çoğunun zorunluk olmadıkça izin kullanmadıkları belirlenmiştir. Buna neden olarak izin yaptıklarında yerlerine bakacak olanların, yaptıkları usulsüz işlemleri ortaya çıkartabilecek olmaları görülmektedir.

KİŞİLİK DURUMLARI

Hile yapan veya yapmaya teşebbüs eden kişilerin stres altında oldukları gözlenmiştir. Bu kişilerin yaşamları incelendiğinde herhangi bir nedenle sorun yaşadıkları görülebilmektedir. Örneğin, parasal sorunlar, bazılarının kötü bir evlilik yaşamaları, uyuşturucu veya kumar bağımlısı olmaları, yaşamlarında stres doğurmaktadır. Uykusuzluk çekmeleri, sürekli yatıştırıcı ilaç kullanmaları, doktor desteğine gerek duymaları, sinirli davranışları ve doğrudan insanın yüzüne bakmaktan kaçınmaları belirtiler olarak algılanmaktadır.

YAŞAM KOŞULLARI

Rahat bir yaşam sürme hırsı, pahalı hobileri bulunma, bol para harcama istekleri hile eğilimini tetikleyen göstergelerdir. Diğer taraftan, çalışanın yaşam düzeyinin nedensiz olarak yükselmesi hile eyleminin önemli bir habercisi olarak kabul edilmektedir. Yeni ve pahalı gayrimenkuller, arabalar edinme, üst düzey sosyal faaliyetlere katılma ve tatillere çıkma ve bunların kaynağından şüpheler olması hile olasılığının çok önemli belirtileridir.

İŞLETMEDEKİ YERLERİ

İşletmede çalışanlarının tamamının bir biçimde hile yapma olasılığı bulunmaktadır. Ancak işletmede bulundukları konumlar, yapmakta oldukları işler, hile sıklığını ve ortaya çıkan hile zararını doğrudan etkilemektedir.

Sonuçlara göre:

  • Hile yapma konumunda olanlar, düz çalışanlar, yöneticiler ve yönetici konumunda olan ortaklar biçiminde sınıflandırılmaktadır.
  • Düz çalışanlarda hile yapma sıklığı, diğer konumdakilere göre daha fazladır.
  • Organizasyonda üst görevler doğru çıkıldıkça hile sayısının azalmasına karşın, hilenin verdiği zarar önemli ölçüde artmaktadır.
  • Diğer etkenlerin yanında yöneticilerin güvenilir konuma gelmeleri ve çoğunlukla kontrol dışında kalmaları zararın boyutunu arttırmaktadır. Ayrıca bu düzeydeki yöneticiler işletme iç kontrol sisteminin zayıf noktalarını diğerlerine göre daha iyi bilmektedirler.
  • Zarar gören kurbanlar, durumu öğrendikten sonra “ Ondan bunu beklemezdim “ çok kullanabilmektedirler.
  • Çalışanlar kendi aralarında işbirliği yoluyla da hile yapabilmektedirler. Özellikle düz çalışan-yönetici işbirliği ile hile %6 düzeylerinde kalmakta, ancak verdikleri zarar büyük boyutlarda olmaktadır.
  • Düz çalışan-yönetici işbirliği ile yapılan hileler, işletme içinde oldukça risk taşımaktadır. Ancak bunların önlenmesi veya ortaya çıkartılması oldukça güç olmakta ve büyük çabalar gerektirmektedir.
Mutlaka Okumalısın!  Genel ve Sektörel Bakımdan Değerleme

İŞLETME DIŞI İLİŞKİLERİ

Çalışanların, işletme ile ilgili üçüncü kişilerle olan ilişkilerinin düzeyi diğer bir göstergedir. Çalışanın, özellikle işletmeye mal veya hizmet satın alanlarla ilişkilerini çok içli dışlı bir konuma getirmesi, yapılabilecek bir hile veya yolsuzluk açısından uygun ortam sağlamaktadır.

KİŞİSEL KAZANÇ BEKLENTİLERİ

Çalışanın, işletmede yaşanacak bazı gelişmeler nedeniyle kişisel kazanç elde edecek olması hile yapma dürtüsünü doğurabilecek nedenlerdendir. Çalışanın işletmenin gelirlerinde artış olması, belirli bir oranda büyüme sağlaması, hedeflerin tutturulması gibi durumlarda bir ödül, promosyon veya ikramiye elde edecek olması, onun bu sonuçların gerçekçi olmayan bir biçimde oluşması için harekete geçmesine neden olabilmektedir. Özellikle tepe yöneticileri bu amaçla bir kazanç sağlayabilmek için işletmenin finansal tabloları üzerinde çeşitli gerçek olmayan düzenlemelere gidebilmektedir.

GERÇEKÇİ OLMAYAN BEKLENTİLER

Özellikle tepe yöneticilerden işletmeyle ilgili olarak gerçekçi olmayan hedeflere ulaşmalarının beklenmesi veya zorlama yapılması, bu konumlarda çalışan yöneticilerin hileli işlem yapmalarına neden olabilmektedir. Örneğin hedeflere ulaşmazlarsa işlerini kaybetme olasılıklarının bulunması, yöneticilerin sahte işlemlerle hedeflere ulaşıldığını gösterecek düzenlemeler yapmalarına neden olabilmektedir.

Yukarıdaki açıklamaların ışığında tipik bir hilekâr işletme çalışanının ağırlıklı bazı özelliklerini sıralayabiliriz:

  • Erkek,
  • Evli,
  • İyi eğitimli,
  • Zeki,
  • Egoist,
  • Meraklı,
  • Risk alabilen,
  • Kural tanımaz,
  • Sıkı çalışan,
  • Stresli,
  • İyi yaşamayı ve bol para harcamayı seven,
  • Parasal sıkıntı çeken,
  • Kötü alışkanlıkları olabilen,
  • Yönetici konumunda,
  • Hırslı,
  • Kişisel kazanç beklentisi olan,

İşletme dışındakilerle yakın ilişkiler kuran.

Kontrol Et

Stratejik Kontrol ve Değerlendirme İçin PİMS Analizi ve Fortune Ölçütleri

Birçok düşünüre göre sağlıklı bir başarı kontrolü ve ölçümü yapabilmek için, rakiplerin başarılarını da dikkate …