Perakende Okulum Mağazacılığı Uzmanından Öğrenin
İş değerlemesiyle ilgili pek çok tanım yapılmıştır. Tanımlarda genellikle iş değerlemesinin işlerin önem ve güçlüklerine göre birbirleriyle karşılaştırılmaları sonucunda değerlenmeleri ve buna göre ücretlendirilmeleri olduğu ileri sürülmektedir. Ancak bu tanımlara dayanarak iş değerlemesinin bir ücret sistemi olduğu yanılgısına düşmemek gerekir. İş değerlemesi bir ücret sistemi değildir, işe dayalı adil bir ücret sisteminin kurulmasına temel dayanak oluşturacak objektif ve bilimsel standartlar elde etmek için kullanılan bir tekniktir. Ancak bu teknik çok aşamalı bir süreç özelliği taşımaktadır. Bu, bir örgütte iş değerlemesi temeline dayalı bir ücret sistemi kurmak için belirli aşamalardan geçmek gerektiği anlamına gelmektedir. İş değerlemesinin genel ilkelerini şu şekilde özetlemek mümkündür:
– İşi yapan kişinin değil işin değerlenmesi: İş değerleme, işin tanımıyla ve esas gerekleriyle ilgilenir. Bu teknik personelin özellikleri, performansları ya da personelin performansları arasındaki farklar gibi hususları dikkate almaz.
– Eşit işe eşit ücret verilmesi: İş değerleme çalışmaları sonucunda önem ve güçlük dereceleri birbirinin aynı işlerin aynı ücreti, farklı olanların ise, farklı ücret almalarının sağlanmış olması gerekir.
– Doğruluğun ve dürüstlüğün esas alınması: İş değerlemesi yapılmasına karar verildiği andan başlayarak bütün aşamalarında ve uygulanmasında doğruluk ve dürüstlük temel ilke olarak benimsenmelidir. Personel, sendikası, işveren ve çalışmaları yürüten komitenin dürüstlükten ve objektiflikten uzaklaşmamaları gerekir. Sistemi inançlı bir şekilde yürütebilmek için temel ilkelerden sapmamak ve hiçbir şekilde bazı ilkeleri yorumlayarak taviz vermemek gerekir.
– Gizliliğin olmaması: İş değerlemesi çalışmalarının başından itibaren her aşamasında gizlilikten kaçınmak gerekir. Gizlilik, personelde kendi aleyhine birşeyler yapıldığı yolunda şüphe yaratır ve sisteme güveni sarsar. Ayrıca iş değerlemesinin her aşamasında personelin karşı koymalarıyla ve direnciyle karşılaşılır, bu da sistemin başarısını zedeler.
– Çalışmaların ilgili taraflarca benimsenmesi: İlgili herkes sisteme inanmadıkça ve benimsemedikçe kurulması ve uygulanması mümkün değildir. Sistem hangi mükemmellikte tasarlanmış olursa olsun işletmede üst yönetimden başlayarak her kademedeki personel yeterince bilgilendirilmezse, benimsemeleri ve işbirliği yapmaları sağlanamazsa, çeşitli sorunların doğması ve sisteme karşı güvenin yok olması kaçınılmazdır.
– İş değerleme sonucunda elde edilen verilerin ücretlendirmeyle ilgili kararlarda kullanılması: İş değerleme her derde deva bir ilaç ya da sihirli bir formül değildir. Sadece bütün bir ücret yönetimi sisteminin özünü ve temelini oluşturur. Ücret stratejilerini, politikalarını ve diğer uygulamaları bu temel üzerinde bilinçli bir şekilde geliştirip tamamlamak önemlidir. İş değerleme ne kadar doğru yapılırsa yapılsın, tamamlayıcı diğer unsurların uyumsuzluğu ya da yokluğu amaca ulaşmayı engelleyecektir. Bu nedenle Mağazalar iş değerlemesi yaptıktan sonra iş ve personel ücretleriyle ilgili alacakları bütün kararlarda bu yöntemin verilerini esas olarak kabul etmek zorundadırlar.
– İş değerleme verilerinin güncelleştirilmesi: Ücret yapılarının genellikle böylesine karmaşık olmasının nedenlerinin başında işlerin sürekli değişmesi gelmektedir. Ürün pazarından, işgücü piyasasından, personelin yeteneklerinden ve yeni teknolojilerden gelen baskıların gücü işlerin kapsamlarını değiştirir ya da yeni işlerin doğmasına neden olur. Bu değişimler bazen farkında olunmadan meydana gelir, bazen de yönetim tarafından planlanır. Her durumda da işlerin önem ve güçlük derecelerinde farklılık yaratacak bu tür değişimlerin iş değerleme sistemiyle uyumlaştırılması zorunludur.
Ayrıca iş değerlemesi, işlerin mağaza için yapıldığı zaman dilimi içindeki değerini ortaya çıkarır. Aynı işin, içeriği değişmese bile, mağazanın yaşamı boyunca geçirdiği aşamalarda (kuruluş, gelişme, olgunlaşma, gerileme ve çökme aşamalarında) farklı değerler taşıması mümkündür. İşlerle değerleri arasında önceden belirlenen ilişkinin bozulması durumunda, işlerle ücretleri arasındaki denge de bozulacağından bu ilişkilerin devamlı izlenmesi, gerekli önlemlerin alınması ve düzenlemelerin zamanında yapılması gerekir. Sistemin bu yönü ihmal edildiği takdirde amacına ulaşması mümkün olmayacaktır. Bu nedenle iş değerleme çalışmalarının bir kez yapılarak uygulamaların kendi haline bırakılmaması, devamlı olarak gerekli iyileştirmelerin yapılması zorunludur.
