Ücret Ödenmesi

Ücretin Ödenme Şekli

İK. ‘ya göre, işçi ücretinin Türk Lirası ve para olarak ödenmesi gereklidir (İK. m. 32/I, II). Kanuna göre, ücretin yabancı para olarak ödenmesinin kararlaştırılması halinde ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödenebilecektir (İK. m. 32/II). Kanundaki düzenlenme, ücretin mal olarak ödenmesini engellemektedir. Bunun sebebine baktığımız zaman, Sanayi Devriminden sonraki dönemde, truck sistemi içinde işçiye ücreti para yerine, işverene ait veya işveren tarafından gösterilen mağazalarda alışveriş imkanı sağlayan fişler ve kuponlar verilerek ödenmekteydi. Bu fişler veya kuponların geçerli olduğu mağazalar genellikle işverenlere ait olduğu için, işverenler buralarda fiyatları yüksek tutmak suretiyle işçinin alım gücünün düşmesine sebep olmuşlar ve kârlarını arttırmışlardır. Bu sistemin sakıncalarını önlemek için düzenlemeler yapılmıştır.

Türkiye tarafından da onaylanan Uluslararası Çalışma Örgütünün 95 sayılı Ücretin Korunması Hakkındaki Sözleşmesinde, ücretlerin senet veya bono ile ödenemeyeceği, ancak paraya çevirmede herhangi bir zorluğun bulunmadığı durumlarda, banka çeki, posta çeki veya havalesi ile ödeme yapılmasının gelenekten olduğu durumlarda işçinin de onayıyla ücretin bu şekillerde ödenmesinin mümkün olabileceği düzenlenmiştir. İK. ‘ya göre, emre muharrer senetle (bono ile), kuponla veya ülkede geçerli parayı temsil ettiği iddia edilen bir senetle veya diğer herhangi bir şekilde ücret ödemesi yapılamayacaktır (İK. m. 32/III). Bir iş karşılığı olan ücretin para olarak ödenmesi konusunda kanuni zorunluluk bulunurken, iş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesi ile kararlaştırılan sosyal yardımlar mal ya da para olarak ödenebilir.

 

Ücretin Ödenme Zamanı

İşçi ücretlerinin en geç ayda bir ödenmesi gerekir (İK. m. 32/IV). Ancak, maddenin devamında çalışma şartları ve gelenekler göz önüne alınarak, iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresinin bir haftaya kadar indirilebileceği düzenlenmiştir (İK. m. 32/IV). İK. ‘da hüküm bulunmamakla birlikte, 95 sayılı UÇÖ Sözleşmesi m. 13/I’e göre, ücretlerin iş gününde ödenmesi zorunlu bulunmaktadır. Ödeme gününün tatile denk gelmesi halinde, tatil gününü takip eden ilk iş gününde ödemenin yapılması gereklidir (BK. m. 327).

İş sözleşmesinin sona ermesi halinde işçinin ücreti ile sözleşme ve Kanundan doğan parayla ölçülmesi mümkün menfaatlerin tam olarak ödenmesi zorunlu bulunmaktadır (İK. m. 32/V; BK. m. 326/II). Kanun, belirlenen zamanda ücretin ödenmemesine karşı müeyyideler getirmeyi de ihmal etmemiştir. İşveren tarafından işçinin ücreti, kanun hükümleri veya iş sözleşmesi şartları gereğince hesaplanmaz veya ödenmez ise, işçi isterse iş sözleşmesini derhal fesih ile sona erdirebilecektir (İK. m. 24/II, e). Ayrıca İK. m. 34/I’e göre, işçinin ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir sebep dışında ödenmezse, işçi iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilecektir. Bu şekilde işçilerin kişisel kararlarına dayanarak iş görme borcunu yerine getirmemeleri toplu bir nitelik kazansa dahi bu grev olarak nitelendirilmeyecektir. Bu nedenle işçilerin iş sözleşmeleri sona erdirilemeyecek, yerine yeni işçi alınamayacak ve bu işler başkalarına yaptırılamayacaktır (İK. m. 34/II).

İşçi ücretleri, İK. ‘da belirtilen zamanlar içinde ödenecektir. İşçinin tek geçim kaynağının çalışması karşılığında elde ettiği ücret geliri olduğu varsayılmaktadır. Dolayısıyla, işçi açısından ay sonunu beklemek kolay değildir. Bu sebeple, işçinin avans istediği görülmektedir. İK. ‘da, avansa ilişkin herhangi bir düzenleme yer almamaktadır. Borçlar Kanunu m. 327′de, “İş sahibi işçinin zarureti dolayısıyla ihtiyacı bulunan ve tediyesi kendisi için zarar ve müzayakayı mucip olmayan avansları, yapılan iş nispetinde işçiye vermekle mükelleftir” ifadesi yer almaktadır. İşçiye; ihtiyaç halinde olması, belli bir miktar iş yapmış olması ve avans ödemesinin işvereni zarar ve sıkıntıya düşürmeyecek olması halinde avans ödemesi yapılacaktır. Uygulamada, aybaşında ücret ödemesi yapılıp, ay ortasında da avans ödemesi yapıldığı görülmektedir.

Ücretin Ödenme Yeri

İK. ‘ya göre, ücret işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabında ödenecektir (İK. m. 32/II). Ücret ödemelerinin yapılıp yapılmadığı, banka kayıtlarının incelenmesi suretiyle tespit edilebilecektir. İK. , meyhane ve benzeri eğlence yerleri ve perakende mal satan dükkân ve mağazalarda, buralarda çalışanlar hariç ücret ödemesi yapılmasını yasaklamaktadır (İK. m. 32/VI).